به شهرى شيعه نشين معروف بود . « رى » در آن زمان شهرى بزرگ بود و عقايد و مذاهب گوناگونى در كنار هم و در آرامش كامل در آنجا به حيات خود ادامه مىدادند .
اما اين آرامشگاه دستخوش حركتهاى سياسى مىشد . فرقهء اسماعيليه با انگيزهء تسلط بر ايران در اين نقطه بيش از ديگران سرمايه گذارى كرده بود و به ترويج و تبليغ تفكر و آراء خود مىپرداخت . از اين رو « رى » به نقطهء برخورد آراء و انديشههاى فرقهء اسماعيليه و مذاهب شافعى ، حنفى و شيعه تبديل شده بود . كلينى در اين زمان در كنار گذراندن تحصيلات خود نه تنها با عقايد و انديشههاى ديگر مذاهب و فرقهها آشنا شد بلكه به ماهيت واقعى بعضى از اين فرقهها كه مىرفت تشيع را از مسير واقعىاش خارج كنند پى برد . او درد را شناخت و درمان را تشخيص داد . درد ، جدايى مردم از سخنان اهل بيت عليهم السلام و دارو ، رساندن اين سخنان به مردم بود . او در اين زمان هدف خويش را برگزيد و به دور از هياهو مسير خود را مشخص كرد و تصميم گرفت به فراگيرى و نوشتن احاديث بپردازد . از اين رو در محضر استادان بزرگى چون « ابوالحسن محمد بن اسدى كوفى ساكن رى » « 1 » به فراگيرى حديث پرداخت و در نوشتن و بحث و گفتگو پيرامون احاديث از خود شايستگى بسزايى نشان داد . او بيشتر وقت زندگى خود را صرف حديث كرد . اما با اين حال از واقعيتهاى اطراف خويش و از مسائلى كه شيعيان با آن دست به گريبان بودند ، غافل نبود . او از كسانى نبود كه عزلت گزيند و فقط به فكر نجات خويش باشد ، بلكه در دورانهاى پر آشوب همواره همگام و همراه با جامعهء شيعى بوده . در دورانى كه « قرمطيان » با عقايد التقاطى خود ، كه مخلوطى از عقايد زردشتى ، مانوى و اسلامى بود « 2 » به مبارزه با عقايد و مقدسات مسلمين پرداختند ، كلينى با شجاعت شيعى خويش عقايد آنها را به نقد كشيد و براى آگاه كردن شيعيان از اين حركت انحرافى كتاب الرد على القرامطه را نوشت و در دسترس شيعيان قرار داد .
هامش
( 1 ) . مفاخر اسلام ، على دوانى ، ج 3 ، ص 26 .
( 2 ) . فرهنگ فرق اسلامى ، محمد جواد مشكور ، ص 395 .