سيم : به شياع و تواتر
يعنى به شهادت دادن جمعى كثير ، به حدّى كه از شهادت آنها علم حاصل شود به بودن هلال ؛ خواه آن كسانى كه شهادت دادهاند ، همه عادل باشند يا غير عادل ، زن باشند يا مرد ، طفل يا بالغ .
و بالجمله ، مناط هم رسيدن علم است از شهادت آنها .
و اقوى آن است كه هرگاه جميع يا جمعى شهادت بدهند كه از شهادت آنها ظنّ غالب حاصل شود به بودن هلال ، فايده ندارد و داخل شدن ماه ثابت نمىشود ، بلكه بايد آن قدر باشند كه از شهادت آنها يقين هم رسد .
چهارم : به شهادت دادن دو مرد عادل
و ثابت مىشود ديدن هلال به شهادت دو عادل « 1 » مطلقا ؛ يعنى هرگاه خواه در آسمان مانعى باشد يا نه و خواه آن دو نفر از اهل همان شهرى باشند كه در اينجا شهادت مىدهند ، يا از خارج شهر داخل شده باشند .
و هر كه دو نفر عادل در نزد او شهادت بدهند به ديدن هلال ماه رمضان ، واجب است « 2 » بر او روزه گرفتن و شرط نيست كه در نزد مجتهد شهادت بدهند و او حكم كند .
و بدان كه بعضى علامات ديگر هست كه قليلى از فقهاء به آنها نيز اعتماد كردهاند و از آنها حكم به دخول ماه نو كردهاند و حقّ آن است كه به هيچ يك از آنها دخول ماه نو ثابت نمىشود و اعتماد به هيچ يك از آنها نمىتوان نمود .
اول : حساب تقويم و قول اهل نجوم
پس هرگاه در تقويم روزى را اول ماه ثبت نموده باشد و هلال ديده نشود و هيچ
هامش
( 1 ) . در نسخهها آمده : « عادله » .
( 2 ) . در نسخهها آمده : « شهادت بدهند به ديدن هلال ماه رمضان ، بهتر است واجب است . . . » كه عبارت « بهتر است » را حذف كرديم .