از هر چه زياد آمده ، خمس بدهد .
مسألهء نهم : اگر كسى قرضى داشته باشد ، پس اگر در بين سال وعدهء او رسيده باشد و بدهد ، شكّى نيست كه وضع مىشود و از باقى مانده خمس داده مىشود . و اگر تا آخر سال وعدهء او نرسيده باشد و ندهد ، شكّى نيست كه از منافع آن سال وضع نمىشود ، بلكه بدون وضع ، خمس فاضل مؤونت ساليانه بايد داده شود . و اگر وعدهء او رسيده باشد امّا تأخير كند و ندهد تا سال تمام شود ، احوط آن است كه وضع نشود و خمس مجموع آنچه در آخر سال زياد آمده بدهد .
مسألهء دهم : هرگاه منافعى عايد كسى شود از تجارت يا زراعت يا كسب يا غير اينها و در همان سال مالى ديگر از او تلف شود ، مثل اينكه گلهاى از او دزديده شود يا بميرند ، يا باغ او تلف شود ، يا مالى از آن را دزد ببرد ، يا در دريا غرق شود ، يا مثل اينها ، آيا بايد به قدرى از آن مال كه تلف شده از آن منافع وضع كند و آنچه باقى ماند ، بعد از خرج ساليانه خمس آن را بدهد ، يا اينكه بعد از خرج ساليانه خمس آن منافع را بدهد ، بدون وضع همان قدرى از مال كه تلف شده ؟
حقّ آن است كه بايد از فاضل خرج ساليانه از آن منافع ، خمس را داد و وضع آنچه از مال ديگر كه تلف شده از آن منافع نبايد كرد .
مسألهء يازدهم : هرگاه كسى نقصان كند از تجارت يا زراعت يا كسب ديگر و منفعتى هم عايد او شود ، آيا بايد نفع و نقصان را از هم در رود و آنچه زياد بيايد خمس آن را بدهد بعد از وضع خرج سال ، يا بايد ملاحظهء نقصان را نكند و همان منفعتى كه عايد او شده ، بعد از گذشتن خرج ، آنچه زياد بيايد خمس آن را بدهد ؟
حقّ در مسأله آن است كه اگر سال نقصان غير از سال نفع باشد ، مثل اينكه يك سال از تجارت يا زراعت نفعى عايد او بشود كه از خرج ساليانه زياد بيايد و در سال ديگر نقصان كند ، يا اينكه در سال اول نقصان كند و در سال ديگر نفع كند ، بايد خمس منافع را بدهد بعد از وضع خرج و ملاحظهء نقصان را نبايد كرد .
تذكرة الأحباب ( فارسى ) — صفحة 287
مساهمون: المحقق النراقي
ص٢٨٧