و بعضى گفتهاند كه كفّارهء او به ترتيب است « 1 » ؛ يعنى اول واجب است آزاد كردن يك بنده ، پس اگر نتواند و قدرت نداشته باشد ، بايد دو ماه پىدرپى روزه بگيرد و اگر بر آن نيز قادر نباشد و طاقت آن را نداشته باشد ، شصت مسكين را طعام بدهد .
و اقوى قول مشهور است ؛ يعنى كسى كه افطار كند در روزهء ماه رمضان عمدا و بدون عذر يا يكى از چيزهايى كه مذكور شد كه باعث كفّاره مىشود ، عمدا و بدون عذر به عمل آورد . بايد يكى از سه چيز مذكور را به عمل آورد و مخيّر است كه هر يك را كه خواهد ، اختيار كند .
و بدان كه جمعى از علماء گفتهاند كه مخيّر بودن در ميان اين سه چيز ، در صورتى است كه از حلال افطار كرده باشد ؛ مثل اينكه از مال حلال خود خورده باشد ، يا با زن خود جماع كرده باشد . و اگر از حرام افطار كرده باشد ، مثل اينكه مال حرام خورده باشد ، يا با زن غير خود جماع كرده باشد ، يا استمناى به دست كرده باشد ، يا شراب خورده باشد ، بايد هر سه كفّاره را بدهد ؛ يعنى هم بنده آزاد كند و هم دو ماه پىدرپى روزه بگيرد و هم شصت مسكين را طعام بدهد « 2 » . و والد ماجد - طاب ثراه - نيز اين قول را اختيار فرمودهاند .
و اظهر آن است كه حكم افطار كردن از حرام نيز مثل افطار كردن از حلال است .
بلى ، مستحب است كه در صورت افطار كردن از حرام ، هر سه كفّاره را بدهد ، بلكه احوط نيز هست « 3 » .
مسألهء دويم :
كفّارهء افطار كردن عمدا در روزهء قضاى ماه رمضان بعد از ظهر ، طعام دادن است به ده نفر مسكين ، و با وجود عدم قدرت ، سه روز روزه گرفتن . پس هر كه افطار كند در قضاى رمضان بعد از ظهر ، بايد ده مسكين را اطعام كند و اگر قادر نباشد ، سه روز روزه بگيرد .
هامش
( 1 ) . مانند : شيخ طوسى در الخلاف 2 : 186 ؛ و محقق حلّى در المعتبر 2 : 671 .
( 2 ) . مانند : ابن حمزه در الوسيلة : 156 ، و علّامه در إرشاد الأذهان 1 : 298 ، و شهيد در الدروس الشرعيّة 1 : 273 .
ر . ك : مستند الشيعة 10 : 522 .
( 3 ) . مؤلف در مستند الشيعة 10 : 522 ، بر خلاف نظريهاى كه در متن آورده ، كفارهء جمع را پذيرفته است .