و همچنين حرام است خريدن پوست هر حيوانى مرده « 1 » و حرام است استعمال كردن او . و بعضى از علماء گفتهاند كه جايز است استعمال كردن پوست مرده در هر عملى كه طهارت شرط او نباشد ، مثل آب دادن زراعت يا حيوانات . و اين قول خالى از قوّت نيست ، امّا احتياط « 2 » آن است كه استعمال نكنند .
و حرام است استعمال هر پوستى كه او را يافته باشند . و جايز نيست خريدوفروش همچنين پوستى ، اگر چه گمان باشد كه از دست مسلمانان افتاده باشد . و بعضى از علماء بر آنند كه هرگاه گمان به هم رسد « 3 » كه اين پوست از دست مسلمانان افتاده است ، يا حيوانى كه اين پوست از اوست او را بر وجه مشروع كشته باشند ، جايز است استعمال كردن او . و اين قول خالى از قوّت نيست « 4 » .
و هر حيوان پاكى كه قابل تذكيه باشد و حلال گوشت نباشد ، هرگاه او را تذكيه نمايند بر وجه مشروع ، جايز است خريدوفروش پوست او و استعمال او مكروه است « 5 » .
[ اقسام چيزهاى مشتبه : ]
و مخفى نماند كه چيز مشتبه - يعنى آن چيزى كه ما يقين نداريم كه آيا حلال است يا حرام بلكه بر ما مجهول باشد - بر سه قسم است :
اوّل : آن است كه اصل در او حرمت است ،
مثل ذبيحهء كفّار كه حرام است خريدن او ، چنانچه مذكور شد .
دوم : آن است كه اصل در او مباح بودن است ،
مثل آبى كه رنگ يا بو يا مزهء او تغيير يافته باشد ، امّا ندانيم كه اين تغيير از نجاستى است كه داخل او شده است ، يا از
هامش
( 1 ) . حائرى : هرگاه نفس سائله نداشته باشد حرمت بيع معلوم نيست ، اگر چه احوط است .
( 2 ) . صدر ، حائرى : ترك نشود .
( 3 ) . حائرى : مجرّد احتمال كافى است با شرط مذكور در حاشيه .
( 4 ) . طباطبايى ، حائرى : به شرط آنكه در بلاد و ارض مسلمين افتاده باشد .
صدر ، حائرى : اگر در ارض مسلمين و اثر اسلام در آن بوده باشد ، و اللّه اعلم .
( 5 ) . طباطبايى ، حائرى : يعنى پيش از دباغى كردن است .