خوانده و پيش مىروند از روى استهزاء به آنها خنديدند . وقتى محقق اردبيلى متوجه استهزاء آنها گرديد خيلى ناراحت شد و فرمود : زود باشد كه اينها به بلاد خود بازگردند و تأليفاتشان بدست شما برسد در حالى كه شما هنوز مشغول خواندن شرح مختصر هستيد .
اين پيشبينى استاد در اندك زمانى تحقق يافت و از شيخ حسن ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين و كتاب منتقى الجمان فى الاحاديث الصحيح و الحسان ؛ و از سيد محمد « مدارك الاحكام فى شرح شرائع الاسلام » به مجامع علمى آن روزگار عرضه شد . « 1 » محقق اردبيلى به اين دو طلبه مستعد ارادتى تام داشته و به طرز خاصى با آنها مأنوس بوده و با طرق مختلفه استعداد آنها را مىپرورانده است . بنابر نقل شيخ على در كتاب الدرّ المنثور ، استاد پيشنويسهاى شرح ارشاد را كه در آن زمان مشغول نوشتن آن بود به اين دو شاگرد فاضل مىداد و مىفرمود به عبارتهاى آن توجه كرده و آن را اصلاح نماييد زيرا كه مىدانم بعضى از عبارات آن غير فصيح است .
شيخ على به دنبال اين سخن مىفرمايد : فانظر الى حسن هذه النفس الشريفه . « 2 »
2 - بازنگرى در كتب درسى حوزه آن روزگار
يكى از خصوصيات جالب و بديع محقق اردبيلى كه از كمال و هوش و فطانت و حسن سليقه و مديريت او حاكى است حساسيت خاص او به وقت طلاب و نوع مطالب آموزشى و سوق دادن طلاب به مطالب مهم و اساسى مىباشد .
روى اين اصل قسمتهاى خاصى از كتابهاى درسى آن زمان را كه بهره نداشته و بنظرش صرف قيل و قال و اتلاف وقت بوده ، نمىخوانده و به مطلب با فايدهء ديگر مىپرداخته است . عجيب اينكه در تدريس آنها بخاطر شبههء حرمت جانب
هامش
( 1 ) . روضات الجنات ، ج 7 ، ص 48 - 49 بنقل از الدر المنثور تأليف شيخ على بن صاحب معالم .
( 2 ) . الدرّ المنثور بنقل از روضات الجنات 2 / 298 و 7 / 48 .