امّا مدرس مرحوم اردبيلى در نجف : صاحب تاريخ اردبيل مىنويسد :
حجرهء درسى وى كه مهد پرورش علما اعيان و پيش روان اسلام و ايمان بوده معين و مشخص است و به پاس احترام او در حجرهاش مسدود و تابحال باز نشده است . « 1 »
مكتب اردبيلى و پيروان او
مرحوم ملا احمد اردبيلى علاوه بر آنكه فقيهى نامدار و مجتهدى بسيار مشهور است و به دقت نظر و تحقيق در مطالب اشتهار دارد ، در فقه ، روشى تقريبا مخصوص به خود دارد . او در مقام استنباط احكام جنبه استقلال و آزادمنشى را حفظ ، مىكرد و متكى بر فكر ، راى ، نظر و اجتهاد خود بوده است يعنى در مسائل دقّت كامل و تحليل لازم را بهكار برده بر اساس آيات كريمه و روايات خاندان وحى عليهم السّلام ( كه منبع پرفيض استنباط احكام است ) و فهم خود از آن دو مصدر الهى مطلب را اتمام مىكرد و فتوا مىداد و ملاحظهء انظار علما قبل و سلف صالح را نمىنمود و افتاء علما بزرگ گذشته توجه وى را از آنچه كه خود با دقت نظر به دست آورده بود باز نمىداشت .
اتفاقا روش فقهى او تقريبا جا افتاد و عدهاى از معاصران و يا علما متاخر از آن بزرگوار ، روش استقلالى فقهى او را دنبال كردند و همان وضعى كه براى مرحوم شيخ الطائفه اعلى الله مقامه و فقها بعد از او و تلامذهء آن مرد بزرگ پيش آمده بود كه روى خط فتوايى شيخ پيش مىرفتند و از مذهب او تجاوز نمىكردند ( و از اين رو به عنوان مقلده ، اشتهار پيدا كردند ) در حد نازلى ، اين وضع براى اردبيلى و تلامذه و علما ديگر بعد از ايشان پيدا شد و عدهاى از فقها بنام معاصر يا مقارب عصر او روش و اسلوب فقهى او را دنبال كرده و پيروى از او نمودند و آنان كه بدين عنوان نام برده شدهاند از اين قرارند :
1 - صاحب مدارك كه از اين پيش به عنوان يكى از تلامذهء محترم آن
هامش
( 1 ) . تاريخ اردبيل و دانشمندان ج 1 ص 71