7 . حاشيهء شرح الجديد للتجريد ( * ) ( الهيات )
سلطان الحكماء خواجه نصير الدين طوسى متوفاى 672 ق ، كتاب تجريد الاعتقاد را در تحرير عقائد اماميه كه يكى از متقنترين كتابها در اين فن است به رشتهء تحرير درآورد كه مورد توجه علماى بعد از خود قرار گرفت به حدى كه شروح و حواشى زيادى بر اين كتاب نوشته شده كه قابل شماره نيست ، ذريعه 3 / 353 :
« و عليه حواش لا تحصى و شروح كثيره . »
و دو شرح از ساير شروح نيز در خور توجه علما قرار گرفت :
1 - شرح قديم كه شارح آن شيخ شمس الدين محمّد بن عبد الرحمن الاصفهانى متوفاى 749 ق ؛
2 - شرح جديد ، تأليف فاضل قوشچى ، علاء الدين على بن محمّد متوفاى 879 ق .
بر اين دو شرح نيز تعليقات و حواشى بسيارى نوشته شده ، خصوصا بر شرح جديد تا آنجا كه ملا جلال دوانى متوفاى 907 ق سه حاشيه و سيد صدر الدين دشتكى متوفاى 903 ق دو حاشيه بر شرح جديد به رشتهء تحرير درآوردهاند . ذريعه 3 / 354 .
از جمله علمايى كه بر كتاب شرح جديد قوشچى حاشيه نوشته است ، مقدس اردبيلى متوفاى 993 ق است و شيخ آقا بزرگ در وصف اين حاشيه نوشتهاند :
« الحاشية عليه [ : الشرح الجديد للتجريد ] على القسم الآلهى خاصة ، للمولى المقدس الاردبيلى . . . قد بسط فيها الكلام فى الامامة عند قوله : و على افضل الصحابة ، و ما بعده بحيث يصير نصف الكتاب . رأيت منها نسخة بطهران فى مكتبة سلطان المتكلمين ، و اخرى فى النجف عند السيد محمّد صادق بحر العلوم ، و ثالثة بسامراء فى مكتبة شيخنا الشيرازى و عليها تملك السيد حسين بن حيدر الكركى تلميذ البهائى و المير داماد . صرّح فى اوّلها انه كتبها