از جمله كتب اصولى كه در زمان مقدس اردبيلى ، جزء كتب درسى به حساب مىآمده ، شرح عميدى است ، يعنى شرح تهذيب الاصول سيد عميد الدين ، و مقدس اردبيلى اين شرح را براى عدهاى از علما كه از آن جمله صاحب مدارك و صاحب معالم مىباشند تدريس مىكرده ، و حواشى نيز بر اين كتاب داشته است .
خاتونآبادى در كتاب حدائق المقربين ( اين كتاب خطى است ) در شرح حال صاحب مدارك ( سيد محمد موسوى ) تصريح به نسخهاى از شرح عميدى مىكند كه در كنار آن نسخهء خطى ، حواشى محقق اردبيلى است ، بنگريد :
« سيد محمد موسوى عاملى . . . او و شيخ حسن [ صاحب معالم ] خالوى او هر دو در خدمت مولا احمد عليه الرحمة شريك درس بودهاند ، و گويند كه ايشان از جبل العامل آمدند به نجف اشرف و از آخند مولانا احمد درس طلبيدند و گفتند مقصود ما از درس تحصيل مرتبه اجتهاد است . . . پس او قدرى از علم منطق كه تعلم آن در اجتهاد ضرور است بايشان درس گفت ، پس فرمود كه الحال بايد كه علم اصول فقه بخوانيد و بهترين كتب اصول شرح عميدى است ، و لكن بعضى از مباحث اين كتاب در اجتهاد دخلى ندارد ، بايد كه آن مباحث را ترك كنيد زيرا كه صرف اوقات در آن مباحث تضييع عمر است ، پس ايشان مشغول شدند به خواندن آن كتاب و چون به اين مباحث مىرسيدند از ميان مىانداختند و شروع به بحث ديگر كه دخيل در اجتهاد بود مىنمودند . و الحال از كتاب شرح عميدى كه سيد محمد رحمه اللّه بر آخوند خوانده در نزد حقير است و در مباحث نافعه حواشى و تحقيقات خوب نوشته و افادات خود و افادات آخوند را هم تحقيق نموده ، و بعضى از حواشى به خط شريف آخوند [ يعنى محقق اردبيلى رحمه اللّه ] نيز دارد ، و در مباحث غير نافعه مطلقا اثر صحت و قيود و حواشى ندارد . . . » حدائق المقربين ( شرح حال صاحب مدارك ) .
* * * *
محقق اردبيلى ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٢٠١