كعبى كه مىگويد : چه معنى دارد كه تكاليف شرعي ، شكر نعمتهاى الهى باشد ؟ را ردّ مىكند ومىفرمايد : در قرآن كريم آيات متعدّدى وجود دارد كه مكلّفين به خاطر انجام طاعات وترك معاصي ، مستحق ثواب وبا ترك طاعات واتيان محرمات ، درخور عقاب خواهند بود از جمله :
« جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ » .
« 1 »
مقدس اردبيلى برهان حكماى اسلامى را بر حسن تكليف ، دليلي بر وجوب ارسال رسل وامام مىداند . « 2 »
لطف
يكى از مسائلي كه بسيار مورد استناد متكلمين است « مسأله لطف » مىباشد .
محقق اردبيلى وجوب لطف را ابتدايى نمىداند ، بلكه به عنوان مقدمهء واجب ، لطف را واجب مىداند ، ومىگويد : لطف يا فعل حقتعالى است مثل اعطاء قدرت واكمال عقل ونصب أدله براي مكلفين كه پروردگار عالم چنين الطافي را به عبادش عنايت فرموده است ؛ ويا لطف مربوط به مكلّف است كه اگر تأمل وتفكر كند ، سعادتمند خواهد شد . اين چنين لطف را نيز باريتعالى به بندگانش مرحمت نموده وپيوسته مكلفين را به تفكر وتدبير خوانده است ؛ ويا لطف مربوط به مكلّف ديگرى است مثل : دوستان ورفيقان نيك ، معاشرت با أولياء اللّه ، مربى ومعلّم و . . . اين لطف را هم خداوند به عبادش كرده چون آنها را به فوايد ومنافع همنشينهاى پاك آگاه نموده است . « 3 »
دردها ورنجها
مقدس اردبيلى به دو شبهه پاسخ مىدهد ، يكى اينكه اشاعره مىگويند : تمام آلامى كه از ناحيهء حقتعالى به بندگان مىرسد ، نيكو است ، ومىفرمايد : اين يك
هامش
( 1 ) . سوره واقعه ، آية 24 .
( 2 ) . حاشية شرح تجريد : 125 .
( 3 ) . حاشية شرح تجريد : 129 - 128 .