سارى ، ورامين ، « 1 » و . . . موجب رونق مراكز علمى شيعى شد . چهرههاى برجسته شيعى در سده پنجم و ششم هجرى مانند شيخ طوسى ، طبرسى و ابو الفتوح رازى جلوهاى خاص به مراكز علمى شيعه بخشيد . بعد از حمله مغول كه مذهب تشيع در ايران در حال گسترش بود و مقدمات رسمى شدن اين مذهب در دوره صفوى فراهم مىشد ، حوزههاى علمى شيعى در ايران ، عراق و شام فعال بود .
ويژگيهاى حوزههاى علمى شيعى
1 - غالب حوزههاى علمى شيعى كه در آغاز در خانه ائمه عليهم السّلام و مساجد بود و بعدا در كنار بارگاه ائمه معصومين عليهم السّلام يا يكى از افراد خاندان آنها تشكيل شده و اين امر باعث ادامه فعاليتهاى حوزههاى علمى در طول تاريخ گرديد .
حوزههاى علميه نجف ، كربلا ، كاظمين و سامرا در عراق و حوزههاى علمى مشهد و قم در ايران نمونههايى از اين مراكز علمى شيعى است .
2 - هزينه مراكز آموزشى شيعى اعم از حقوق مدرسان و شهريه طلاب از محل سهم امام و نذر و وقف تأمين مىشد و حوزههاى علمى استقلال مالى و علمى خود را حفظ كرد و تحت تأثير سياستهاى فرمانروايان قرار نگرفت . « 2 »
3 - نياز متقابل حوزههاى علمى كه مخارج خود را بابت سهم خمس دريافت مىكردند و مردم كه پاسخ مشكلات دينى خود را از حوزههاى مىپرسيدند سبب ارتباط نزديك ميان حوزههاى علمى شيعى و مردم مىگرديد . « 3 »
هامش
( 1 ) . رجوع كنيد به : كريمان ، حسين ، طبرسى و مجمع البيان ، ج 1 ، ص 120 ، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران ، 1361 شمسى .
( 2 ) . غنيمه ، عبد الرحيم ، تاريخ دانشگاههاى بزرگ اسلامى ، ترجمه دكتر نور اللّه كسائى ، ص 10 - 11 ، انتشارات يزدان ، تهران 1364 ، موحد ابطحى ، سيد حجت ، آشنايى با حوزههاى علميه شيعه در طول تاريخ ، ص 23 - 24 . انتشارات حوزه علميه اصفهان ، 1365 شمسى .
( 3 ) . براى اطلاع بيشتر رجوع كنيد به : موحد ابطحى ، سيد حجت ، آشنايى با حوزههاى علميه شيعه در طول تاريخ ، صفحات 11 تا 31 .