آيا آنها در آيات قرآن انديشه و موشكافى نمىكنند ؟ ( تا حقايق آن را درك و وظايف خود را انجام دهند ) ، يا بر دلهايشان قفلهايى ( از هوى ، هوس ، كبر ، غرور ، لجاجت ، عناد و تعصّب ) نهاده شده است ؟ بديهى است كه دعوت به تدبّر ، تعقّل و تفكر در آيات ، اگر امكان نداشت تكليف ما لا يطاق و اگر اكثريت آيات قابل درك و فهم نباشد توصيف به آسان بودن و عربى روشن بودن اين كتاب تضاد و تناقض خواهد بود ! كه آن هم بر حكيم محال است .
حجّيّت ظواهر كتاب
با اين بيان اصوليان شيعه بر خلاف اخباريان سادهلوح ظواهر آيات قرآن را حجّت و معتبر مىدانند و بر اين باورند كه بهرهبردارى از آيات محكم و مبيّن يعنى نصّ ( كلماتى كه يك معناى روشن دارد و احتمال خلاف در آن راه ندارد ) و نيز ظاهر ( الفاظى كه يكى از معانى محتمل به حكم شرع و عرف عقلا راجح و برتر است ) حق مسلم همه عالمان دينى و آشنايان كامل زبان قرآن مىدانند و اصولا در اين گونه كلمات تفسير اصطلاحى يا كشف الغطاء عن المعنى موضوعا منتفى است .
به عكس آيات متشابه ( شبههانگيز ) و مجمل ( دوپهلو ) و مؤوّل ( كه به حكم عقل و شرع خلاف ظاهر آيات منظور باشد ) تفسير آنها با رأى و سليقه شخصى جائز نيست و تنها با حجّت قطعى و دليل معتبر عقلى يا شرعى مشروع خواهد بود . چنان كه پيامبر اكرم فرمود : « انى مخلف فيكم الثقلين كتاب الله و عترتى . » « 1 »
من در ميان شما دو چيز گرانسنگ را به جاى خود مىگذارم و با اين بيان
هامش
( 1 ) . مجلسى ، محمد باقر ، بحار الانوار ، بيروت ، مؤسسه الوفاء ، 1403 ، ج 23 ، ص 107 ، و ج 92 ، ص 102 . غاية المرام سيد هاشم بحرانى باب 28 و 29 . تفسير البرهان ج 1 ص 9 - 14 .
المراجعات ، سيد شرف الدين ، مراجعه 8 .