از صد و هفتاد اثر ، در اين باب شناسايى شده « 1 » هنوز اين وادى تشنهء تحقيق است .
از معتبرترين كتابهاى اهل سنّت در اين موضوع ، احكام القرآن ابو بكر احمد بن على رازى جصّاص حنفى ( م 370 هجرى ) است . و گستردهترين اثر از شيعه ، مسالك الأفهام فى تفسير آيات الأحكام علامّه شيخ محمّد ، مشهور به فاضل جواد و فاضل مقداد كاظمى است . « 2 »
ولى زبدة البيان في أحكام القرآن تأليف مرحوم محقق مقدس مولى احمد اردبيلى ( م 993 ) از نظر ، اتقان ، ايجاز ، اعتبار و اشتهار گوى سبقت از سابق و لاحق ربوده و به عنوان بهترين متن درسى ، در حوزههاى علميه شناخته شده است .
عالم و كتابشناس بزرگ مرحوم آية اللّه العظمى نجفى مرعشى مىنويسد :
« . . . كتاب زبدة البيان في براهين احكام القران و تفسير آيات احكام القرآن . . . و كتابه من أشهر ما صنّف في الباب » . « 3 » و فقيه بزرگوار سيّد محمد هادى ميرلوحى ، در إعلام الأحبّاء في حرمة الغناء في القرآن و الدعا ذيل حديث 29 - 30 زبدة البيان را محور مباحث قرار مىدهد .
برجستگى اين تأليف ، از رواج و رونق هميشگيش پيدا است چنان كه تا كنون 157 نسخهء خطىّ اين كتاب ، شناسايى شده ، دوازده نفر از اعلام بر آن حاشيه نوشتهاند ، شش بار به فارسى ترجمه و يا تلخيص شده و سه بار - به غير از چاپ كنگره - منتشر شده است ، « 4 » هيچ كدام از آيات الأحكامهاى شيعه چنين امتيازاتى را ندارند .
هامش
( 1 ) . ر ك : كتابشناسى آيات الاحكام ، محمد على هاشمزاده .
( 2 ) . مسالك الافهام ، 989 صفحه در 4 جلد است كه مكتبة المرتضويهء تهران آن را منتشر كرده است .
( 3 ) . مسالك الافهام ، ج 1 ، ص 10 ، مقدمه .
( 4 ) . مشخصات نسخ خطى ، چاپها ، تعليقهها و ترجمههاى زبده در مقالهء كتابشناسى و نسخه شناسى آثار محقق اردبيلى به قلم على اكبر زمانىنژاد در كتاب شرح حال محقق اردبيلى از طرف كنگرهء مقدس اردبيلى منتشر شده است .