نخستين بار توسط اين فقيه ارجمند صورت گرفته است ، و همين ، انگيزهاى براى پرداختن به موضوع قضاوت زن و ارزيابى ديدگاه آن مرحوم و نظرات ديگر فقها است كه نوعا بهگونهاى مطلق اين مقام را براى زن ثابت نمىدانند ، هر چند برخى نيز به ندرت موضوع را مسكوت گذاردهاند . البته كلام مرحوم اردبيلى مقدارى ابهام دارد كه خواهد آمد .
دوم : در آغاز بحث به يك نكتهء اساسى كه نوعا توجه لازم به آن نمىشود بايد به ديدهء عنايت نگريسته شود ، و آن اينكه اساسا نگرش و ارزيابى نسبت به هر يك از اجزاى يك مجموعه و دستگاه ، تبايد بهگونهاى جزيىنگرانه و جداى از ساير اجزا و بدون ربط با مجموعهء آن دستگاه باشد . نگرش مجموعى به اجزاى يك سيستم و ارزيابى هر يك از اجزا در جايگاهى كه در آن مجموعه دارد ، شرط دستيابى به يك داورى و ارزشگذارى صحيح و منطبق با واقع است ، و اين نياز مبرمى است كه در بسيارى از داوريها مورد غفلت قرار مىگيرد .
دين به معناى فراگير آن و شريعت به معناى ويژه و در محدودهاى خاص ، يك مجموعهء بهم پيوسته و هماهنگ است كه تفسير و تحليل و ارزيابى هر يك از اجزاى آن نمىتواند و نبايد بگونهاى مستقل و جداى از ساير اجزا صورت گيرد .
داشتن ديد كلان در ارزيابى دستگاه شريعت و انديشهء دينى شرط لازم وصول به تحليل و ارزيابى صحيح است . بسيارى قضاوتها و تحليلها كه نسبت به احكام و ارزشهاى اسلامى صورت مىگيرد به گونهاى جزيىنگرانه و خارج از مجموعهاى است كه اين حكم يا آن ارزش در آن مجموعه و با عنايت به ساير اجزا و پارههاى شريعت معنا و مفهوم و ارزش خويش را پيدا مىكند . به عنوان مثال ، نمىتوانيم داورى منصفانه و صحيحى دربارهء مقدار ديه يا ارث زن در مقايسه با مرد داشته باشيم بدون آنكه جايگاه اقتصادى هر يك از زن و مرد را از نقطهنظر اسلامى چه در مرحلهء كسب ، و چه در مرحله هزينه منظور سازيم . اگر
مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 226
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٢٢٦