آن نيست ، و به وسيلهء آن نمىتوانند به شما سخن زشت بگويند و دشنامتان دهند .
پس
« وَ اسْمَعُوا »
يعنى به قول رسول اللَّه كه به شما مىگويد گوش دهيد و از آن فرمان بريد ،
« وَ لِلْكافِرِينَ »
يعنى براى جهودان دشنام دهند رسول اللَّه
« عَذابٌ أَلِيمٌ »
عذابى دردناك در صورت بازگشت به اين كلمه و به كار بردن آن وجود دارد و در آخرت جاودانه در آتش خواهند بود . « 15 » و چنان كه از اين تفسير برمىآيد ، نهى از به كار بردن كلمات متشابه و مايهء اشتباه ، شايد به منظور ايجاد استقلال فرهنگى در آنان بوده در عين حال كه بهانهاى براى آنان براى اسائهء ادب نسبت به رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله نيز به كار مىرفته است .
2 - اين كلمه نزد قبيلهء قريش براى استهزاء يا دست كم برابر قرار دادن دو طرف گفتگو به كار مىرفت ، و لذا از به كار بردن آن در مورد رسول اللَّه ( ص ) نهى شد ، چنان كه در قرآن آمده است :
«
لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضاً
- خواندن و خطاب كردن به پيغمبر را همچون خواندن يكديگر قرار ندهيد . » 3 - با وجود قابل قبول بودن اين تفسيرها ، احتمال ديگر آن است كه مقصود از مراعات سبكتر كردن احكام بوده ، در صورتى كه « انظرنا » معنى مهلت دادن داشته است .
بنا بر اين ، آنچه از آن نهى شده ، سخن گفتن از تخفيف احكام شرعى و به جاى آن خواستن مهلت بوده كه ميان آنها تفاوت بسيار است به اين دليل : كه اختلاف پيدا مىشود . . .
[ 104 ] تفاوت و اختلاف اجتماعات نيرومند با اجتماعات ضعيف در آن است كه اولى بلند پرواز است و مردمان آن در بند دست يافتن به پيشرفتهاى بيشترند ، و چون نيروهاى محدود دارند ، براى خود برنامهريزى مىكنند / 228 و آنچه را كه
هامش
( 15 ) - البرهان ، ج 1 ، ص 139 .