مىدهيم : شيخ طبرسى ( ره ) مىگويد : مراعات و محافظت و مراقبت همه در معنى نظاير يكديگرند . و عكس مراعات « اغفال » است ، و « رعى اللَّه فلانا » يعنى خدا او را حفظ كرد و « رعيت له حقا فيمن خلف » يعنى حق و عهد او را در مورد چيزى كه با من خلاف عهد كرده بود مراعات كردم ، و « ارعيته سمعى » يعنى به سخنان او گوش فرا دادم . و جمع راعى « رعاء » است و « رعاة » و « رعيان » . و هر كس ولى و سرپرست قومى باشد « راعى » ايشان است و آنان « رعيّت او » ، و « المرعى » از مردم كسى است كه فرمان مىبرد و « الرّاعى » سائس و مدير است و « استرعاه اللَّه » يعنى خدا او را به جانشينى رسالت بر مردم رسانيد . و « الارعاء » به معنى حرمت كسى را نگاه داشتن است ؛ و اسم آن الرعوى و الرعياء است ، و « راعنى سمعك » يعنى به من گوش فرا دار . « 10 » من مىگويم : از كاربردهاى كلمه معلوم مىشود كه در آن اهتمام از « حفظ » شديدتر است ، و تا حدى از « مراقبت » كمتر ؛ راعى يعنى چراننده گوسفند يا چوپان تنها آن را حفظ نمىكند بلكه به آنچه مربوط به آن مىشود اهتمام مىورزد ، و به همين گونه رئيس و سائس يك سرزمين كمال اهتمام را در حق رعيّت خود مبذول مىدارد . و در آن صورت كه « حفظ » جلوگيرى از خطر دربارهء شخص يا چيز محفوظ شده است ، « رعايت » به معنى جلب منفعت نيز هست ، بلكه لفظ « مراعات » و « رعايت » چون در ارتباط ميان امير و مأمور يا حاكم و محكوم به كار بود ، به معنى سبك كردن قانون و آسان كردن آن است . اما كلمهء « انظرنا » :
شيخ طبرسى دربارهء آن گفته است : « و نظرت الرجل أنظره نظرة » به معنى انتظار او را كشيدم و چشم به راه او بودم است . « 11 » فخر رازى گفته است : و اما در « و انظرنا » چند وجه است : يكى از آنها :
اين كه از « نظره » / 226 يعنى « انتظره » آمده است ؛ و خداى تعالى گفته است :
هامش
( 10 ) - مجمع البيان ، ج 1 ، ص 178 .
( 11 ) - مجمع البيان ، همان جا .