و از هردو طرف به خونبها راضى شوند يكى از شش چيز است :
اوّل : صد نفر شترى كه پنج سال يا بيشتر داشته باشند ، و علّتدار و لاغر نباشند ، و قيمت هرشترى [ 1 ] ده مثقال طلا يا صد و بيست درهم باشد .
دوم : دويست رأس گاو كه در عُرف آنها را گاو گويند .
سوم : دويست حلّه و هر حلّهء دو جامه از برد يمانى است ، و معتبر آن است كه اسم جامه برآن صادق آيد .
چهارم : هزار فرد گوسفند بهطريقى كه در گاو مذكور شد ، و مىبايد كه قيمت هر بيست گوسفند [ 2 ] ده مثقال طلا يا صد و بيست درهم باشد .
پنجم : هزار مثقال طلاى شرعى خالص .
ششم : ده هزار درهم شرعى نقره .
و در اين شش چيز فرقى ميانهء قتل عمد و شبيه بهعمد و خطا نيست مگر به سه چيز :
اوّل : صد شتر چه در صورتى كه به خطا كشته باشد صد نفر شتر ، به اين طريق بايد داد كه در حديث صحيح تصريح به آن وارد شده كه : بيست شتر ماده يك ساله و بيست شتر نر دو ساله و سى شتر ماده دو ساله و سى شتر سه ساله . و در شبيه به عمد آنچه در صحيح وارد شده : چهل شتر پنج ساله و سى شتر سه ساله و سى شتر دو ساله « 1 » .
دوم آنكه : در صورتى كه به عمد يا شبيه به عمد كشته باشد خونبها را از اصل مال خود مىدهد ، و در صورتى كه به خطا كشته باشد عاقله مىدهند ، و زود باشد كه معنى عاقله در خاتمه مذكور شود .
سوم آنكه : در قتل عمد خونبها را در مدّت يك سال مىگيرند ، و ابتداى سال از وقت كشتن است تا آخر سال ، و در زياده از يك سال دادن جايز نيست مگر به رضاى ورثهء مقتول ، به خلاف قتل خطا كه در سه سال هرسال ثلث خونبها را تا آخر سال از
هامش
[ 1 ] مناط صدق است ، اعتبار قيمت مزبور معلوم نيست . ( يزدى )
[ 2 ] مناط صدق گوسفند است و قيمت مزبور معتبر نيست . ( يزدى )
( 1 ) كافى 7 : 281 ، حديث 3 . تهذيب 10 : 158 ، حديث 635 . وسائل 29 : 199 ، حديث 1 .