درس شصت و هفتم ( 67 )
فصل بيستم در عالم عقلى و نظام آن و كيفيّت حصول كثرت در عالم عقل « 1 »
در مباحث علّت و معلول ، روشن گرديد كه از واحد ، جز واحد صادر نمىگردد ( و اين قاعدهاى است كه فلاسفه آن را با دليل و برهان اثبات مىكنند ) .
و چون واجب بالذّات ، واحد بسيط از هرجهت مىباشد ، و جهت كثرت عقلى و خارجى ، در او راه ندارد و چون او واجد همهء كمالات وجودى است و در عين اجمال ، تفصيل همه كمالات را دارا است ازاينرو واجب بالذّات افاضه نمىكند جز موجود واحد بسيطى كه براى او همهء كمالات وجودى هست به جهت لزوم سنخيّتى كه بين علّت و معلول بايد باشد و براى اين موجود ، فعليّت تامّى است از هرجهت و تنزّه و دورى از قوهء و استعداد .
منتهى اين وجود ، وجود ظلّى براى وجود واجب بوده ، به او نيازمند است و متقوّم به او بوده و بدون او استقلالى ندارد پس براى اين وجود ، نقص ذاتى لازم است و با همين
هامش
( 1 ) - قبسات ص 387 و ص 389 . ( شارح )