شبههء ابن كمونه « 1 » در برهان بالا و پاسخ آن
بر برهان بالا ، شبههء منسوب به « ابن كمونه » وارد شده است « 2 » و صدر المتألهين ( ره ) در اسفار مىنويسد :
اولين كسى كه اين شبهه را ذكر كرده ، شيخ اشراق در كتاب « مطارحات » مىباشد و به دنبال او ، ابن كمونه كه از جملهء شرّاح كلام شيخ الاشراق مىباشد در برخى از مصنّفاتش اين شبهه را ذكر كرده و شبهه ، بنام او معروف گرديده است .
شبههء « ابن كمونه » اين است كه براى چه جايز نباشد اينكه براى واجب الوجود ، دو ماهيّت بسيط كه كنه هردو ، مجهول بوده ، با تمام ذات با يكديگر متباين باشند وجود داشته باشد و اطلاق ( و حمل ) وجود بر دو ماهيّت متباين ، از قبيل اطلاق ( و حمل و قول ) عرضى است .
و اين شبهه همانطور كه بنابر اصالت ماهيّت كه منسوب با شراقيّين است جارى مىشود و همچنين بنابر قول به اصالت وجود و اينكه وجودات ، حقائق بسيط ، متباين به تمام ذات هستند كه منسوب به فلاسفهء مشّاء مىباشد جارى مىگردد .
و امّا استدلال ( در برهان دوّم ) مبنى است بر اصالت وجود و اينكه وجود ، حقيقت واحد قابل تشكيك بوده ، داراى مراتب مختلف است ( و ازاينرو شبههء فوق بر آن وارد نمىگردد زيرا براساس استدلال بالا ، وجود و وجوب وجود كه مشترك ميان آندو واجب مفروض هستند ناگزير ذاتى آندو واجب خواهد بود و نمىتوان آن را يك امر عرضى و بيرون از ذات اعتبار نمود )
هامش
( 1 ) - ابن كمونه عزّ الدوّله سعد بن منصور اسرائيلى از تأليفات او : شرح تلويحات سهروردى شيخ اشراق - تنقيح الابحاث فى البحث عن الملل الثّلاث - شرح اشارات ، شيخ الرّئيس ابو على سينا آن را بنام فرزندش شمس الدّين صاحب ديوان الممالك تأليف نمود - كتاب ديگرى دارد بنام تنقيح الابحاث در ابطال دين مسيح و يهود ( لغتنامه دهخدا ماده ابن كمونه ) ( شارح )
( 2 ) - مطارحات ص 393 و ص 395 - اسفار ج 1 ص 131 و ص 133 و ج 6 ص 58 و ص 60 - مبداء و معاد ص 53 . ( شارح )