به جميع موجودات جز واجب الوجود ، و از جمله علوم ، علوم مربوط به جوهر است مثل علوم عقلى مربوط به ذوات جواهر و نيز علم مربوط به عرض است و توضيح اين مطالب در متن درس ذكر گرديده است سپس ملّاصدرا مىگويد : امّا فلاسفه ، علوم را به سه قسم تقسيم كردهاند :
1 - علم فعلى
2 - علم انفعالى
3 - علمى كه نه فعلى است و نه انفعالى
توضيح اين سه قسم به همراه مثالهاى آن در متن درس بيان گرديده است مراجعه نماييد سپس ملّاصدرا چند نكته در ذيل كلامش بيان مىكند :
1 - علم مثل وجود بر مصاديق خود به نحو تشكيك واقع مىشود پس علم ، مختلف مىشود به شدّت و ضعف و غير اينها ، علّت آن را نيز بيان مىكند و در متن درس ذكر شده است .
2 - هر علمى كه به يك حقيقت علّت است نسبت به علم به حقيقت معلولش و همچنين علم به حقيقت هر جوهرى ، آن ، شديدتر است از علم به حقيقت هر عرضى .
3 - اطلاق علم بر فعل و انفعال و اضافه مثل تعليم و تعلّم و عالميّت يا بنحو اشتراك لفظى است يا بنحو تجوّز است .
توضيح اين نكات سهگانه در ذيل درس ذكر گرديده است مراجعه كنيد .
شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 433
مساهمون: الشيخ حسين الحقاني
ص٤٣٣