درس پنجاه و دوّم ( 52 )
فصل چهارم انقسام علم حصولى به دو قسم كلّى و جزئى بهمعناى ديگر « 1 »
كلّى عبارت از علمى است كه با تغيّر معلوم خارجى تغيّر پيدا نمىكند مثل صورت بنائى كه بنّاء آن را قبلا تصوّر مىكند سپس آن را مىسازد زيرا صورت ذهنى بنّاء قبل از بناء ( خارجى ) و در حال بناء بعد از بناء در هرسه حال ، به حال خود باقى است گرچه بناء منهدم و ( منعدم ) گردد و از اين علم ( در فلسفه ) بنام علم « ما قبل الكثرة » نام مىبرند . علم به شىء از طريق علل ( آن شىء ) كلّى بوده از اين قبيل مىباشد مثل علم منجّم به اينكه ماه در روز معيّن در ساعت معيّن تا ساعت معيّن خسوف پيدا مىكند و در آسمان در اين حال ، وضعى پيدا مىشود كه موجب حيلولهء زمين بين ماه و آفتاب مىگردد پس علم منجّم به وضع ماه بر حال
هامش
( 1 ) - برهان شفا مقالهء سوّم فصل هشتم - التّحصيل ص 238 - اشارات نمط هفتم - الهيّات شفا مقالهء هشتم فصل ششم - مباحث مشرقيّه ج 1 ص 363 و ص 365 - التّحصيل ص 495 و ص 496 و ص 576 - النّجاة ص 247 و ص 249 - مطارحات ص 332 . ( شارح )