است كه خاصّ آن حركت بوده ، او را تقدير و مورد سنجش قرار ميدهد و از جملهء اين زمان متشخّص ، زمان عامّى است كه عارض بر حركت عمومى جوهرى بوده ، حركتى كه به واسطهء آن مادّهء عالم مادّى در ( ظرف و مسير ) صور خويش حركت مىكند .
و از جملهء اين زمان ، زمانهاى گوناگون و متفرقّى است كه بر حركات متفرّق عرضى عارض گشته ، اين حركات را تقدير ( و مورد سنجش ) قرار ميدهد .
نكتهء دوّم : زمانى كه به واسطهء آن عامّهء مردم حوادث عالم را تقدير مىكنند همان زمان حركت يوميّه ( روزانه ) است كه با تطبيق حوادث بر آن زمان ، حصول شىء اراده مىشود با نسبت دادن برخى از حوادث بر برخى ديگر به تقدّم و تأخّر و طولانى بودن و كوتاه بودن و نظاير اينها .
نكتهء سوّم : معناى حدوث زمانى و قدم زمانى كه در اينجا ذكر كرديم در مورد همه زمانها بهر كيفيّتى كه مىخواهد باشد جارى مىگردد ( خواه زمان عامّ و غيرعامّ پس اشيائى كه وجود تدريجى دارند و همهء زمان عامّ يا همه زمات خاصّى را اشغال مىكنند قديم خواهند بود منتها نسبت به زمان عامّ ، مطلق بوده و نسبت به همه زمانهاى خاصّ ، نسبى مىباشند امّا اشيايى وجودى كه همهء زمان عام سارى در موجودات يا همهء زمان خاصّ را فرانمىگيرد بلكه در قسمتى از آن معدوم بوده ، سپس به وجود مىآيد ، حادث خواهند بود ) و از اين نكات نبايد غفلت نمود .
شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 307
مساهمون: الشيخ حسين الحقاني
ص٣٠٧