خلاصهء درس چهل و دوّم :
حركت ، خارج شدن شىء از قوّه به فعليّت است بهطور تدريجى . معلّم اوّل ( ارسطو ) حركت را چنين تعريف نموده است كه حركت كمال اوّل است بر شىاى بالقوّه از اين جهت كه بالقوّه است .
وجود حركت وابسته به تحقّق امور ششگانه است :
1 - مبدأ حركت .
2 - منتهاى حركت .
3 - مسافتى كه در آن ، حركت واقع مىشود
4 - موضوع حركت
5 - فاعل حركت
6 - مقدار حركت يعنى زمان
توضيح امور ششگانه در متن درس ذكر شده است .
خروج شىء از قوّه به فعليّت يا در ذات شىء معتبر است يا در احوال ذات آن .
تغيير يا دفعى است يا تدريجى كه بنام حركت ناميده مىشود و لازمهء تغيير تدريجى انقسام شىء با جزائى است كه براى آنها ثبات و قرارى نيست و در ظرف وجود يكجا همهء اجزاء جمع نميشوند .
تغيير دفعى نياز به دوچيز دارد :
1 - موضوع كه تغيير را مىپذيرد .
2 - قوّهاى كه سابق بر حدوث تغيير و پيدايش آن است .
تغيير دفعى با اين دو جهت جز به حركت محقّق نميشود ، علّت آن همراه توضيح ساير مطالب در متن درس بيان گرديده است .
حركت يا بهمعناى بودن شىء متحرّك بين مبدأ و منتهى است بطوريكه هر حدّى از