فصل نهم در تقابل تضادّ
تضادّ ، نزد قدماء فلاسفه :
سابقا شناختيد كه آنچه از تقسيم سابق براى تقابل بدست آمد اين بود كه دو شىء متضادّ ، دو امر وجودى بوده ، از قبيل متضايفان نيستند و در محلّ واحد و در زمان واحد و از جهت واحدة ، با يكديگر جمع نمىشوند .
آنچه از قدماء ، در تعريف تضادّ ، نقل شده به همان مقدارى كه گفتيم : « انّ المتضادّين ، امران وجوديان غير متضائفين لا يجتمعان فى محل واحد فى زمان واحد من جهة واحدة » .
و از اين جهت قدماء فلاسفه معتقد بودند كه تضادّ ، بين جواهر ، واقع شده و نيز اطراف تضادّ ، مىتواند بيش از دو چيز باشد .
معناى تضادّ نزد فلاسفهء مشّاء :
و لكن فلاسفه مشّاء « 1 » به آن ، قيود ديگرى اضافه نموده ، اين گونه آن را تعريف كردهاند :
« المتضادّان امران وجوديّان غير متضائفين متعاقبان على موضوع واحد ، داخلان تحت جنس قريب ، بينهما غاية الخلاف » يعنى « متضادّان ، دو امر وجودى غير متضايفى هستند كه
هامش
( 1 ) - اسفار ج 2 ص 111 و ص 112 .