درس شانزدهّم ( 16 )
فصل چهارم در ذاتى و عرضى
مفاهيمى كه در ماهيّات معتبر است يعنى مفاهيمى كه در حدود و تعارف ماهيّات اخذ مىشود به طورى كه با ارتفاع آنها ماهيّت نيز مرتفع مىگردد ( بنام ) ذاتيّات ناميده مىشود .
و غير ذاتيّات از مفاهيمى كه بر ماهيّات حمل مىشود ولى از حدود آنها بيرون است مثل نويسنده ( كاتب ) در مورد انسان و راه رونده ( ماشى ) در مورد حيوان بنام عرضيّات ناميده مىشود .
محمول به ضميمه و خارج محمول
عرضى دو قسم است به اين نحو كه اگر انتزاع امر عرضى و حمل آن بر ماهيّت متوقّف بر انضمام چيزى باشد مثل انتزاع حارّ ( حرارتدهنده از چيزى كه داراى حرارت است ) و حمل آن بر جسم كه متوقّف بر انضمام حرارت بر آن دارد بنام « محمول به ضميمه » ناميده مىشود .
چنانچه انتزاع امر عرضى از ماهيّت و حمل آن بر ماهيّت ، متوقّف بر انضمام شىاى به موضوع نيست اين را بنام خارج محمول مىنامند مثل ( كلمهء ) عالى و سافل ( كه آن دو از شىاى كه از شىءاى كه فوق يا تحت قرار دارد انتزاع و بر شىء عالى و سافل حمل مىشود