از چهار مقدمهء فوق ، مقدمهء اوّل در بحث جعل اثبات مىشود . مقدمهء دوم همان اصالت وجود است كه در مرحلهء اوّل / فصل دوم / 3 به اثبات رسيد ، مقدمهء سوم در مرحله دوم / فصل اوّل / 4 « 1 » ثابت شد و مقدمهء چهارم بديهى است ، چون امتناع سلب شىء از خودش امرى بديهى و بىنياز از برهان است .
ضمنا از توضيحات فوق تفاوت دو برهان نيز روشن مىشود . در برهان اوّل مسئله بر اساس امكان ماهوى ثابت شده است و در مسئله دوم از طريق امكان فقرى . منظور از امكان فقرى همان رابط بودن وجود معلول است نسبت به علت ، از اين ويژگى كه وجود معلول عين احتياج و فقر به علت است به « امكان فقرى » تعبير مىكنند :
حجّة اخرى : الهويّة العينيّة لكلّ شىء هو وجوده الخاصّ به و الماهيّة اعتباريّة منتزعة منه ، كما تقدّم بيانة ، و وجود الممكن المعلول وجود رابط متعلّق الذات بعلّته متقوّم بها لا استقلال له دونها لا ينسلخ عن هذا الشأن ، كما سيجىء بيانه - ان شاء اللّه . فحاله فى الحاجة الى العلّة حدوثا و بقاء واحد و الحاجة ملازمة له . و الفرق بين الحجّتين انّ الاولى تثبت المطلوب من طريق الامكان الماهوىّ ، بمعنى استواء نسبة الماهيّة الى الوجود و العدم ، و الثانية من طريق الامكان الوجودىّ ، بمعنى الفقر الوجودىّ المتقوّم بغنى العلّة .
* * * *
هامش
( 1 ) . ر . ك . همين شرح ، چ 1 ، ج 1 ، ص 215 ، 5 .