2 - 4 : اقسام صفات
بهطور كلى ، صفات يك شى ، اعم از واجب يا ممكن ، را مىتوان به صورت زير تقسيم كرد :
صفات / ثبوتى / حقيقى محض ( حيات ) ذات اضافه ( علم ، قدرت ) اضافى ( خلق ، رزق ، عالميت ، ابوت ) سلبى ( فقر ، نابينائى ) مقصود از صفات سلبى روشن است ، صفاتى هستند كه حاكىاند از نداشتن چيزى ، خواه آن چيز - مسلوب - امرى وجودى باشد يا عدمى ؛ مانند كورى ، فقر ، ناشنوائى ، قدّوسيت .
مقصود از صفات اضافى صفاتى است كه موصوف در مقايسه با شىء ديگرى واجد آنهاست ، نه فى نفسه و بدون قياس . هنگامى كه پديدهاى را كه امروز رخ داده با پديدهء ديروزى مقايسه مىكنيم ، صفت تأخر را به پديدهء امروزى نسبت مىدهيم ، بدون اين مقايسه و سنجش اين پديده واجد چنين وصفى نيست ، بر خلاف صفات حقيقى كه موصوف فى نفسه و بدون هيچ مقايسه و سنجشى واجد آنهاست ، اتصاف انسان به علم يا سفيدى متوقف نيست بر اينكه انسان را با شىء ديگرى مقايسه كنيم ، پس ثبوت و وجود صفات اضافى براى موصوف متوقف بر قياس و سنجش موصوف است باغير ، بر خلاف صفات حقيقى . قبلا در مرحلهء سوم / فصل اوّل / 3 - 7 - 2 ، در توضيح تقسيم نفسى و قياسى ، گفتيم كه شىء واحدى ممكن است اگر فى نفسه در نظر گرفته شود ؛ يعنى ، اگر آن را با غير خودش نسنجيم ، مصداق يك مفهوم قرار گيرد و اگر فى نفسه در نظر گرفته نشود ، بلكه با غير خود ملاحظه شود ، مصداق مفهوم ديگرى ، كه با مفهوم اوّل تقابل بالذات دارند ، واقع شود ؛ مثلا ، نطفهء انسان فى نفسه بالفعل است ولى در مقايسه با علقه يا جنين يا انسان بالقوه است . بنابراين ، نطفه به خودى خود و فى نفسه متصف به بالقوه نمىشود ، تنها هنگامى واجد وصف قوّه است كه آن را با غير بسنجيم ، قوام تحقق اين وصف براى موصوف به سنجش و قياس است ، بر خلاف فعليت .
صفات اضافى همه اينچنيناند ؛ روشنتر بگوئيم ، صفات اضافى در خارج وجود نفسى ندارند ، وجود آنها وجود قياسى است .