وجوده مقتضى ذاته من غير ان يفتقر الى غيره و كلّ وجود امكانىّ فهو ، فى عين انّه موجود فى ذاته ، مفتقر الى غيره مفاض منه .
3 - 2 - 4 : تمثيل
پس از دفع اشكال ، براى روشنتر شدن مطلب ، وجود ممكنات به معناى حرفى تشبيه شده است . مقصود از « معناى حرفى » مفهومى است كه رابط است بين دو مفهوم ديگر و اصلا مفهوميت آن عين رابط بودن بين دو مفهوم ديگر است ، مانند مفهوم لفظ « از » و « به » . واضح است چنين مفهومى را نمىتوان باستقلال و جداى از طرفين آن تصور كرد . بلكه تصور آن لا محاله همراه با تصور طرفين است ، بر خلاف طرفين آنكه مىتوان هريك را جدا از تمام مفاهيم و به صورت مستقل و تنها تصور كرد . توضيح بيشتر اين مطلب در مرحلهء دوم / فصل اول / 1 - 3 خواهد آمد .
مفاهيم حرفى دو ويژگى دارند : 1 - قائم به غير ، بلكه عين قيام و ارتباط به غيرند ، 2 - مفهوماند . بنابراين ، مىبينيم كه قائم به غير بودن مفاهيم حرفى با مفهوم بودنشان منافات ندارد ، بلكه مفهوم بودنشان عينا همان قائم بودن به ساير مفاهيم است . وجودهاى امكانى خارجى نيز به همين نحوند . اين وجودها نيز دو ويژگى دارند :
1 - قائم به غير ، بلكه عين قيام و ربط به غيرند 2 - موجودند و اين دو باهم منافات ندارند . در عين اينكه حقيقتا موجودند قائم به علت نيز مىباشند و اصلا موجود بودن آنها عينا همان قائم بودنشان به علت است . بنابراين ، حمل حقيقى « موجود » بر آنها ، نهتنها با نياز آنها به علت ناسازگار نيست ، بلكه عين آن است :
كالمعنى الحرفىّ الذى نفسه نفسه و هو مع ذلك لا يتمّ مفهوما الّا بالقيام بغيره و سيجىء مزيد توضيح له فى الأبحاث الآتية .
قال صدر المتألهين فى الاسفار : « معنى وجود الواجب بنفسه انّه مقتضى ذاته من غير احتياج الى فاعل و قابل و معنى تحققّ الوجود بنفسه انّه اذا حصل ، امّا بذاته كما فى الواجب او بفاعل ، لم يفتقر تحقّقه الى وجود يقوم به ، بخلاف غير الوجود . » « 1 »
هامش
( 1 ) - الاسفار الاربعه ، ج 1 ، ص 40 .