بقاياى آن را كه خود را مخفى داشتهاند بالمره نابود و ريشهكن سازد تا بتواند در بساطِ توحيد مطلق قدم گذارد . و اين عالَم ، عالم فتح و ظفر است . و بدين وسيله عوالم دوازدهگانه طى شده و چنين كسى كه از هجرت عُظما و جهاد اعظم گذشته و فاتح و مظفر شده است ، وارد عالم خلوص خواهد شد و در مِضمارِ :
« إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ »
« 1 » وارد شده ، قيامت عُظماى انفسيه بر او قائم ، از اجسام و ارواح و جميع تعيّنات گذشته و از همه فانى شده و قدم در عالم لاهوت نهاده و از تحت :
« كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ »
« 2 » بيرون مىرود . چنين شخصى به موتِ ارادى ، ميّت خواهد بود ، لهذا حضرت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله فرمودند :
مَنْ أَرادَ انْ يَنْظُرَ الَى مَيِّتٍ يَمْشِى فَلْيَنْظُرْ الَى عَلِىَّ بْنِ ابِى طالِبٍ . « 3 »
توضيح و تبيين : كمالاتى كه تا كنون ذكر شد و كم و بيش آثار و علائم آن بيان شد فيوضاتى است از جانب حضرت ربالعزّة كه اختصاص به امت حضرت خاتمالأنبياء والمرسلين محمدبنعبداللَّه صلى الله عليه و آله دارد . سالكان امَم سالفه و شرايع ماضيه كمالاتشان محدود بوده ، پس از حصول فنا و نيستى خود ، فقط مىتوانستند مشاهدهء اسما و صفات پروردگار را بنمايند و بالاتر از اين مرحله را گمان نمىبردند . و سرّ آن اين بود كه نهايت معرفت آنان منتهى به كلمهء
« لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ » *
« 4 » مىشد كه حاصل آن شهود ذات مستجمع جيمع صفات كماليه و جماليه است ، ولى سالكان امت رسول اكرم صلى الله عليه و آله از اين مرحله بس بالاتر رفته ، به مراحل بعديه اطلاع پيدا نمودهاند و به مراحلى كه قابل شرح و بيان نيست راه يافتهاند و علت آن اين است كه جميع دستورات اسلاميه راجع است به كلمهء « اللَّهُ اكْبَرُ مِنْ أنْ يُوصَفَ » .
هامش
( 1 ) . بقره ، آيه 156 : [ ما همه ملك مطلق خداييم و ما به سوى او بازگشتكنندگانيم . ]
( 2 ) . آل عمران ، آيه 185 : [ هر نفسى چشندهء مرگ است . ]
( 3 ) . [ هر كه مىخواهد به مردهاى بنگرد كه راه مىرود ، به على بن ابىطالب نگاه كند . ]
( 4 ) . [ معبودى جز اللَّه نيست . ]