ايمان اعظم
مرحلهء عالىتر از اسلام اعظم مرحلهء ايمان اعظم است و آن عبارت است از شدت ظهور و وضوح اسلام اعظم ، به طورى كه از علم و باور تجاوز نموده به مرتبهء مشاهده و عيان برسد و در اين هنگام سالك از عالم ملكوت ارتحال نموده و قيامت كبراى انفسيه بر او قائم و به عالَم جبروت داخل مىشود و از مشاهدات ملكوتيه به معاينات جبروتيه فايز مىگردد .
هجرت عظما
و بعد از اين بايد سالك از وجود خود مهاجرت نموده و آن را بالمرّه رفض كند و آن مسافرت به عالم وجود مطلق است . و به اين مرحله ناظر است گفتار بعضى از بزرگان كه : « دَعْ نَفْسَكَ وَ تَعَالَ » . « 1 » و نيز اشاره به اين مرحله است قوله تعالى :
« فَادْخُلِي فِي عِبادِي * وَ ادْخُلِي جَنَّتِي »
. « 2 » چه :
« وَ ادْخُلِي جَنَّتِي »
بعد از :
« فَادْخُلِي فِي عِبادِي »
آمده است ، و خطاب :
« يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ »
خطاب به نفسى است كه از جهاد اكبر فارغ و به عالم فتح و ظفر كه مقر اطمينان است داخل شده است . و چون هنوز از مجاهدهء عُظما فارغ نشده است و آثار وجودى او باقى است و غايت اضمحلال آن موقوف بر تحقق جهاد اعظم است ، لهذا هنوز از تحت تسلط و قهر خارج نشده و در مضمار « مَليك » و « مُقْتَدِر » ، كه دو اسم خداوند عظيم است ، جاى دارد :
« فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ »
. « 3 »
و پس از اين مرحله بايد سالك با آثار ضعيف وجود خود در مجادله برآمده و
هامش
( 1 ) . خودت را رها كن و بالا بيا
( 2 ) . فجر ، آيات 29 - 30 : [ پس در زمرهء بندگانم داخل شو و در بهشت من وارد شو . ]
( 3 ) . قمر ، آيه 55 : [ در جايگاهى راستين نزد پادشاهى مقتدر . ]