تمدن كنونى اگر از مردم سوييس به مراتب جلوتر نباشند ، لااقل عقبتر هم نيستند ، ولى در عين حال دچار هرج و مرجهاى شديد اخلاقى شدهاند كه حتى در ملتهاى عقب افتاده نيز كم نظير است - علاوه بر اين بدون تعارف ، هنوز درست بر ما روشن نيست مطالبى كه دربارهء وضع اخلاقى مردم سوئيس مىگويند تا چه اندازه حقيقت دارد . طبق گزارشى از سازمان بهداشت جهانى ، كشور سوئيس يكى از چهار كشورى است كه ميزان افزايش آمار خودكشى و انتحار در آنها نسبت به ساير كشورها بيشتر است و اين خود دليل بر وجود نقاط ضعف اخلاقى و اجتماعى در اين كشور است .
يكى از روزنامههاى كثيرالانتشار ، موضوع معروف تعطيل بودن ادارات دادگسترى سوئيس را در ايام سال رسماً تكذيب كرده بود و نوشته بود كه دادگسترى سوئيس مانند ساير كشورها جريان عادى خود را در عرض سال طى مىكند .
لابد سر و صداى عجيبى كه اخيراً راجع به كشف يك باند جاسوسى در سوئيس و خودكشى يكى از اعضاى مؤثر دادگسترى به دنبال آن در مطبوعات به راه افتاد شنيدهايد . موضوع قابل توجه اين بود كه در اين باند افراد صاحب نفوذى حتى از نيروى پليس شركت داشتند . اين موضوع بار ديگر ما را در اين تصميم راسختر ساخت كه اخبار مربوط به وضع اخلاقى و اجتماعى مردم سوئيس را خيلى جدى نگيريم و با احتياط بيشترى آنها را مطالعه كنيم .
16 . از مباحث گذشته دانسته شد كه راه وحى يك راه فكرى نيست و بشر از راه تفكر نمىتواند برنامهء صحيحى را كه حافظ مصالح اجتماعات انسانى و از بين برندهء اختلافات است ، درك كند و راهى به آن ، جز از طريق مرموز وحى ندارد . بنابراين نمىتوان انتظار داشت كه انسان از راه تفكر تمام اسرار و علل مقررات دينى و چگونگى ارتباط آنها را با عقايدمذهبى ، به طور كاملدريابد ، زيرا اگرچنين بود ، راه وحى يك راه فكرى معمولى مىشد .
17 . موضوعى كه در پايان سخن حتماً بايد خاطر نشان شود اين است كه در
مجموعه رسائل ( فارسى ) — صفحة 179
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٧٩