خداست كه
« فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هاهُنا حَمِيمٌ » .
221
در كافى از سعد خفّاف از امام باقر عليه السلام نقل شده كه فرمود : « اى سعد ، قرآن را فراگير كه قرآن در روز قيامت در بهترين صورتى كه نظر خلق بر آن افتاده ، ظاهر مىگردد . . .
و بر يكايك صف مسلمانان و صف شهدا ، و صف انبيا ، و صف ملائكه مىگذرد و هر گروهى گمان مىبرد كه اين صورت متمثّل از آنهاست پس قرآن شفاعت مىكند كه قبول مىشود و امورى مىطلبد كه اجابت مىشود . . . » در آخر روايت آمده است سعد از امام عليه السلام سؤال مىكند آيا قرآن تكلم مىكند ؟ امام عليه السلام تبسّم كرد و فرمود : « خداوند ضعفا از شيعهء ما را بيامرزد كه اهل تسليمند . پس فرمود : اى سعد ، آرى قرآن تكلّم مىكند و نماز هم تكلّم مىكند و آن را صورتى و خلقى است كه امر و نهى مىكند » .
سعد گفت : از اين كلام رنگ از رخسارم پريد و گفتم : اين مطلبى است كه در ميان مردم قابل گفتن نيست . امام باقر عليه السلام فرمود : « آيا مردم جز شيعيان ما هستند ؟ پس هر كس كه نماز را نشناسد حقّ ما را انكار نموده . امام اضافه كرد : اى سعد ، آيا مىخواهى كلام قرآن را بشنوى ؟ » گفتم : بلى كه خدا بر تو درود فرستد . امام فرمود :
« إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ »
« 1 » و « نهى » از سنخ كلام است و « فحشا و منكر » از مردمانند و « ذكر اللّه » ماييم و ما بزرگتريم » . 222
اين حديث شريف مشتمل بر معانى بسيارى است كه از آن استفادههاى ديگرى هم مىشود و لكن آنچه كه به بحث ما مربوط مىشود آن است كه معانيى كه از حيث لفظ با معانى و احوال ثابت براى موجودات زنده مشترك است همچون امر و نهى و نفع و شفاعت و امثال آن ، در عالم برزخ به صورت خود متمثل مىشوند و در عالم حشر به حقيقت خويش متجلّى مىگردند . 223 توضيح بيشتر را بايد به محلّ خود واگذاشت علاوه بر اينكه اين نكته از برهان سابقالذكر نيز استفاده مىشود و در
هامش
( 1 ) . عنكبوت ، آيه 45 ؛ به درستى كه نماز از فحشا و منكر بازمىدارد و ذكر خدا بزرگتر است