تذييل سوم بر مكتوب سوم شيخ قدس سره
چنانچه در تذبيل اول بيان شد ، مقتضاى مسلك تشكيك وجود كه تشكيك در مظاهره ناميده مىشود ، آن است كه : اعلىالمراتب كه مرتبهء وجود واجبى و مقام ذات مىباشد ، يك مرتبه بيش نيست كه بالقياس إلى بقيّهء مراتب ، صرف است . و اگر اين مرتبه فىنفسها داراى سه مرتبه بوده باشد ، خلف لازم آمده ، و يكى از مراتبش فقط داراى صرافت و محوضت خواهد بود .
و از اينجا معلوم مىشود كه سه ملاحظه را كه مرحوم شيخ ذكر فرموده ، و آنها را سه مرتبه قرارداده ، و مراتب ذات شمرده ، مراتبى هستند اعتبارى ، و إلّا به حسب حقيقت مراتب نيستند ؛ خاصّه مرتبهء سيّم كه مرتبهء واحديّت ناميده ، اعتبارى محض است ؛ و اگر بنا شود كه عنوان با ذىعنوان دو مرتبه شمرده شود ، هر مرتبه از وجود به اعتبار ماهيّت و عنوانى كه دارد ، دو مرتبه خواهد بود ؛ بلكه مرتبهء واجبى مرتبهء صرافت وجود است ، من غير تقييد بحدّ وجودى ؛ مثل سايرالمراتب ؛ و ينتزع منها جميع مفاهيم الأسماء و الصّفات من غير تعدّد مراتب فىذات المعنون بها ، و لا فى مفاهيم الأسماء و الصّفات أصلًا إلّابحسب الاعتبار واللّحاظ فقط .
و از اينجا معلوم مىشود كه : آنچه بعد مىفرمايد : « و انتشاء كثرت به ملاحظهء اين مقام است » ؛ نظرى است مجازى و به نظر حقيقت فاسد . چه مراد از كثرت يا كثرت