خداوند سبحان كه موجودات را بدان نياز است ، درآن تجلّى نموده ، نظير جاىگاه پادشاه ؛ و آن همان مقام صدور احكام تفصيل يافتهء موجودات است ، بنابراين ، « عرش » ، ظاهر وجود منبسط است كه مجرد ومثال و ماده را دربرمىگيرد .
آيات ذيل ، به همين معنا ( يعنى محل صدور احكام بودن ) اشاره دارد :
« إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ »
« 1 »
همانا پروردگار شما خداوندى است كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد ، و آنگاه برعرش استوار شد ، و به تدبير امر آفرينش پرداخت ؛ هيچ كس شفيع و واسطه نخواهد بود مگر با رخصت او .
« اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ أَ فَلا تَتَذَكَّرُونَ * يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ »
« 2 »
خدا آن كسى است كه آسمان و زمين و هر چه ميان آنهاست را در شش روز آفريد ، آنگاه بر عرش استوار گشت ، شما را غير او هيچ يار و شفيعى نيست ، آيا يادآور نمىشويد ؟ امر عالم را از آسمان تا زمين تدبير مىكند .
آيات مشابه به اين دو آيه ، فراوان است . در اين آيات پس از استقرار برعرش ، از تدبير « 3 » و نفى هر يار و ياور و شفيعى جز خداوند سبحان ، سخن به ميان آمده است كه به منزلهء تفسير عرش مىباشد ؛ بنابراين ، نظام هستى از آن جهت كه نظامى بين موجودات است ، با عرش مرتبط مىباشد .
هامش
( 1 ) . يونس ، آيهء 3
( 2 ) . سجده ، آيات 4 - 5
( 3 ) . « تدبير » عبارت است از آوردن امرى پس از امر ديگر ، و شيئى به دنبال شىء ديگر . بنابراين ، تدبير امر از ناحيهخداوند سبحان ، همان تفصيل دادن امر و ايجاد آن مى باشد . ( مؤلف )