ولى البتّه اين طلب غفران و استغفار از حضرت إبراهيم نسبت به آزر در وقتى بوده است كه براى او روشن نشده بود كه آزر مسلّماً از جهنّميانست ، زيرا در اينحال احتمال رشد و هدايت در او مىداد ؛ و در اين حال بر اساس وعدهاى كه به او نموده بود كه من از خداى خودم براى تو آمرزش مىطلبم ، براى او طلب غفران و آمرزش نمود .
ولى بعد از آنكه براى إبراهيم روشن شد كه ديگر در آزر اميد نجات نيست ، و او دشمن خداست ؛ براى او در اين حال استغفارى ننموده ، بلكه از او بيزارى و تَبرّى جست .
ما كانَ لِلنَّبِيِّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَ لَوْ كانُوا أُولِي قُرْبى مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحابُ الْجَحِيمِ * وَ ما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ .
« 1 »
بنابر اين آيهء مباركه ، آنچه بر رسول الله و مؤمنين جائز نيست ، استغفار است براى مشركين در وقتى كه براى آنان روشن باشد كه آنان از دوزخيان هستند . و همچنين نسبت به حضرت إبراهيم نيز مطلب اينچنين است كه بعد از آنكه بر او روشن شد كه آزر دشمن خداست از او تبرّى جست ، و استغفار او قبل
هامش
( 1 ) آيهء 113 و 114 ، از سورهء 9 : التّوبة : « چنين حقّى براى پيغمبر و كسانى كه ايمان آوردهاند نيست كه از براى مشركين طلب آمرزش و غفران كنند و اگرچه آنان از خويشاوندانشان بوده باشند ؛ بعد از آنكه بر آنان روشن شده باشد كه آنان از اهل دوزخ هستند . و طلب آمرزشى كه إبراهيم براى عمّش آزر نمود ، نبود مگر از روى وعدهاى كه به او داده بود ؛ و ليكن چون بر إبراهيم روشن شد كه او دشمن خداست ، از او بيزارى نمود ؛ و إبراهيم حقّاً مرد خدا ترس و بردبارى بود . »