هم بوده است ، و قبل از روشن شدن دوزخى بودن كافر هم بوده است ؛ مؤمنين را بر حذر داشته است .
و تمام اقسام تبعيّت و پيروى از إبراهيم و يارانش را كه اظهار تبرّى و بيزارى از مشركانست ، اسوهء حسنه دانسته و ليكن حتّى در اين گونه استغفار ، پيروى از آنان را اسوهء حسنه ندانسته است .
آزر عموى حضرت إبراهيم عليه السّلام بود نه پدرش
تبصرةٌ : آزر مسلّماً پدر حضرت إبراهيم نبوده است . چون قرآن صراحت دارد بر آنكه حضرت إبراهيم چون براى او روشن شد كه آزر دشمن خداست براى او استغفار نكرد بلكه تبرّى جست .
و از طرفى طبق آيهء 41 ، از سورهء 14 : إبراهيم ، حضرت إبراهيم براى والدين خود طلب مغفرت نمود ؛ آنجا كه مىگويد :
رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ .
« 1 »
پس آزر ، والد حضرت إبراهيم نبوده است . و فرق است بين والد و اب ؛ زيرا والد فقط به پدر گفته مىشود ، و اب به عمو نيز ( خصوصاً در وقتى كه متكفّل امور انسان بعد از پدرش باشد ) اطلاق مىشود * * *
تعبير قرآن دربارهء قوم عاد و ثمود بعد از هلاكت آنان
تلميذ : شديدترين تعبير از عذاب وارده بر ستمكاران در دنيا از نقطهء نظر قرآن مجيد ، در نزد شما در كدام آيه است
؟ علّامه : در دو جاى قرآن كريم ، خداوند تعبير عجيبى در نزول عذاب مىفرمايد ؛ و مفاد آن اينست كه ما طائفهء ستمگران را نابود مىكنيم كه ابداً اثرى از آنان باقى نمىماند ، و گوئى اصلًا نبودهاند ، و در دنيا نيامدهاند ، و اسم و
هامش
( 1 ) « بار پروردگار من ! بيامرز مرا و پدرم را و مادرم را و مؤمنان را در روزيكه حساب بر پا مىشود . »