است .
و اين تفسير قدرى بحسب ظاهر بعيد به نظر مىرسد ؛ گرچه تعبير از انسان به
وَ مِنَ الْأَرْضِ
بُعدى ندارد ، چون اصل خلقت او از روئيده شدن از زمين است ، و پس از روئيده شدن از زمين رشد پيدا مىكند و بمقام تجرّد روحى و نفسى مىرسد .
وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً .
« 1 »
« و خداوند شما را رويانيد از زمين ، رويانيدنى . »
و در هر حال همان تفسير اوّل به نظر اقرب است ؛ و شواهدى از روايات و ادعيه نيز بر آن دلالت دارد * * *
مراد از « ماء » در روايت حضرت سجاد :
وَ يُعيدُ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ تلميذ : در رسالهء « مَعاد » ( الإنسان بَعدَ الدُّنيا ) مىفرمائيد كه : در آيهء مباركهء :
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ .
« 2 »
در « تفسير قمّى » از حضرت سجّاد عليه السّلام در اين فقره از گفتار خدا :
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ
چنين تفسير شده است كه : يَعْنِى : بِأَرْضٍ لَمْ تُكْتَسَبْ عَلَيْهَا الذُّنُوبُ ، بَارِزَةً لَيْسَ عَلَيْهَا جِبَالٌ وَ لَا نَبَاتٌ كَمَا دَحَاهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ . وَ يُعِيدُ عَرْشَهُ عَلَى الْمَآءِ ، كَمَا كَانَ أَوَّلَ مَرَّةٍ ، مُسْتَقِلًّا بِعَظَمَتِهِ وَ
هامش
( 1 ) آيهء 17 ، از سورهء 71 : نوح
( 2 ) آيهء 48 ، از سورهء 14 : إبراهيم : « روز قيامت روزى است كه زمين تبديل به غير از اين زمين مىشود و همچنين آسمانها ، و جملگى در پيشگاه خداوند قهّار حاضر و ظاهر مىشوند . »