باشد .
و از شرائط مهمّ حصول اين معنى مراقبه است كه در هر مرحله از مراحل ، و در هر منزله از منازل بايد به تمام معنى الكلمه حفظ آداب و شرائط آن مرحله و منزل را نمود ؛ و الّا بجاى آوردن عبادات و اعمال لازم بدون مراقبه ، حكم دوا خوردن مريض با عدم پرهيز و استعمال غذاهاى مضرّ است كه مفيد فائده نخواهد شد . و كلّيّات مراقبه كه بر حسب منازل مختلف ، جزئيّات آن متفاوت است ، در پنج چيز خلاصه مىشود
: صَمت و جُوع و سَهر و عُزلت و ذِكرى بدوام * ناتمامان جهان را كند اين پنج تمام « 1 »
مرحوم استاد به دو نفر از علماء اسلام بسيار ارج مىنهادند و مقام و منزلت آنان را بعظمت ياد مىكردند : اوّل : سيّد أجلّ علىّ بن طاووس أعلى اللهُ تعالَى مقامَه الشّريف ، و به كتاب « إقبال » او اهمّيّت مىدادند و او را « سيّد أهل الْمُراقَبة » مىخواندند .
دوّم : سيّد مَهدى بَحرالعُلوم أعلى اللهُ تعالَى مقامَه ، و از كيفيّت زندگى و
هامش
( 1 ) دربارهء لزوم مراعات اين پنج چيز ، روايات وارده از حدّ احصاء بيرون است . و ما در اينجا فقط يك روايت را كه در « مصباح الشّريعة » ذكر كرده است مىآوريم : در باب 28 ، از اين كتاب گويد : قالَ الصّادِقُ عَلَيْهِ السَّلامُ : لا راحَةَ لِمُؤْمِنٍ إلّا عِنْدَ لِقآءِ اللَهِ تَعالَى ، وَ ما سِوَى ذَلِكَ فَفى أرْبَعَةِ أشْياءَ : صَمْتٌ تَعْرِفُ بِهِ حالَ قَلْبِكَ وَ نَفْسِكَ فيما يَكونُ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ بارِئِكَ ، وَ خَلْوَةٌ تَنْجو بِها مِنْ ءَافاتِ الزَّمانِ ظاهِرًا وَ باطِنًا ، وَ جوعٌ تُميتُ بِهِ الشَّهَواتِ وَ الْوَسْواسَ ، وَ سَهَرٌ تُنَوِّرُ بِهِ قَلْبَكَ وَ تُصَفّى بِهِ طَبْعَكَ وَ تُزَكّى بِهِ روحَكَ .
در اينجا غير از دوام ذكر ، از چهار چيز ديگر ذكرى به ميان آمده است و معلوم است كه دوام ذكر هم از اهمّ مقاصد است .