در اين حال مرحوم قاضى روانه شدند ؛ و مقدارى راه رفتند ؛ تا آنكه منظرهء كوهى نمايان شد . چون به دامنهء كوه رسيدند يك شبهى در وسط كوه كه شباهت به انسان داشت ديده شد .
مرحوم قاضى از آن شبه سؤال كردند ؛ و مقدارى با هم گفتگو كردند ؛ كه آن شاگرد از مكالماتشان هيچ نفهميد ؛ ولى چون مرحوم قاضى برگشتند ، گفتند : مىگويد :
از مبدعات الهيّه بوده و هيچگونه اسباب ظاهريّه در آن دخالتى نداشته است .
[ راجع به طىّ الارض و آيات وارده در اوّل سوره طه ]
تلميذ : بالأخره حقيقت امر طىّ الأرض مجهول و عويص مانده است ؛ چون در طىّ الأرض انسان سائر زمين را طىّ نمىكند كه مثلا سرعتش زياد گردد ؛ و بلا فاصله ، يا با فاصلهء اندك به مقصد برسد ؛ و نيز مادّهء خود را در مبدأ اعدام نمىكند ؛ و در مقصد خلق كند ؛ بلكه زمين در زير پاى او پيچيده مىشود . و با اين پيچيدگى در زمان بسيار كوتاهى به مقصد مىرسد ؛ و در اينجا اشكال واضح وجود دارد .
زيرا أوّلا ما مىبينيم وضع زمين تغيير نمىكند ؛ هر چيزى بجاى خود بوده و هست ؛ مردم هر كدام در محلّ خود هستند ؛ و فقط اين در نورديدگى و پيچيدگى نسبت به شخص سائر صورت مىگيرد .
هامش
و بعدا در رديف دوّم در زمان بعد سرى دوم حضرت علّامهء طباطبائى و آقا حاج سيّد احمد كشميرى و آقا ميرزا ابراهيم سيستانى و اخوى علّامه آقاى الهى و غيرهم شركت مىكردند .
و در رديف سوّم در زمان بعد سرى سوّم حضرت آقاى حاج شيخ عبّاس قوچانى و آقاى حاج شيخ محمد تقى بهجت فومنى رشتى و غيرهم از فضلاى نجف اشرف در آن حضور و شركت داشتند .
حضرت آية الله آقاى حاج شيخ عباس قوچانى وصى مرحوم قاضى در معارف و اخلاق هستند ؛ و فعلا در نجف اشرف . مقيم و از محضر ايشان جماعتى از طلّاب و ساكنين و غيرهم بهرمند مىگردند .
راجع به دارا بودن طىّ الارض نسبت به مرحوم قاضى دو شاهد ديگر است :
اوّل آنكه حضرت علّامه طباطبائى و حضرت آقاى قوچانى هر دو نقل فرمودند : كه عادت مرحوم قاضى اين بود كه در ماههاى مبارك رمضان ساعت چهار از شب گذشته در منزل رفقاى خود مىپذيرفتند ؛ و مجلس اخلاق و موعظههايش تا ساعت شش از شب گذشته طول مىكشيد . در دههء اوّل و دوّم چنين بود ؛ ولى در دههء سوّم ايشان مجلس را تعطيل مىكرد و تا آخر ماه رمضان هيچكس ايشان را نمىديد ؛ و معلوم نبود كجا هستند ؛ چهار عيال داشت ؛ در منزل هيچيك از آنها نبود ؛ در مسجد كوفه و مسجد سهله كه بسيارى از شبها در آنجا بيتوته مىكرد نبود ؛ اين قضيّهء نبودن را علاوه بر ماههاى رمضان حضرت علّامه طباطبائى در اوقات ديگر نيز نقل مىكردند .