و اين آيه به خوبى دلالت دارد بر آنكه در جائى كه قرآن به صورت وحى بوده است ؛ توسّط خود حضرت حقّ متعال بلا واسطه بوده و برسول اكرم نازل مىشده است ؛ و بالاخره جبرائيل نبوده است .
و آنجاهائى كه بتوسّط جبرائيل نازل مىشده است ؛ ديگر جلوهء خدا بدون واسطه نبوده است .
اين مسئله خيلى روشن است ؛ چون بطور حصر مطلق دائر بين نفى و اثبات إلّا وحيا أومن وراء حجاب أو يرسل رسولا هر چه بتوسّط جبرائيل و يا اعوان او نازل شود غير از مسئله وحى مىباشد .
آيات وارده در أوّل نزول قرآن :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ
« 1 » بحسب ظاهر به نظر مىرسد به اين كه توسّط خود حضرت حقّ متعال بعنوان وحى بوده باشد ؛ و جبرائيل معلوم مىشود كه بعدها آورده است .
[ در كيفيّت نزول وحى به رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم ]
و نيز در قرآن سه آيه داريم كه دلالت دارد بر اينكه قرآن توسّط جبرائيل و روح القدس و روح الامين نازل شده است .
قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ
« 2 »
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا
« 3 »
نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ
« 4 » بارى ظاهر اين آيات اينست كه تمام قرآن را جبرئيل نازل كرده است ؛ ما براى
هامش
( 1 ) آيهء 1 تا 6 از سوره 96 علق : بخوان باسم پروردگارت آنكه خلق كرد ! انسان را از علق خلق كرد بخوان ! و پروردگار تو از همهء موجودات مكرّمتر و بزرگوارتر است ؛ آن كسيست كه با قلم تعليم كرد ؛ و به انسان تعليم كرد چيزهائى را كه نمىدانست .
( 2 ) آيهء 97 از سورهء 2 بقره : بگو كيست كه دشمن جبرائيل باشد ؟ جبرائيل است كه بر قلب تو فروفرستاد قرآن را باذن خدا .
( 3 ) آيهء 102 از سورهء 16 نحل : بگو قرآن را روح القدس از جانب پروردگارت بحقّ فروفرستاد تا اينكه كسانى كه ايمان آوردهاند ، استوار و پابرجاى بوده باشند .
( 4 ) آيهء 193 از سوره 26 شعراء : قرآن را روح الأمين بر قلب تو فروفرستاد براى اينكه از ترسانندگان بوده باشى به زبان عربى آشكارا .