آخوند ملا على نورى به طور متفرق حواشى بر مشاعر نوشته است كه در بعضى از مشاعرهاى خطى ديده شده است . اين حواشى ، مختصر و كم است .
شيخ احمد احسائى نيز شرحى در رد مطالب مشاعر دارد و شرحى هم به طور كامل و منظم بر عرشيه نوشته است . اشكالات او بر كلمات مشاعر و عرشيه سست و واهى و از اسلوب علمى و فنى خارج مىباشد . شيخ احمد در علوم نقلى مرد وارد و از شاگردان وحيد بهبهانى ( قدّس سرّه ) [ 1 ] و از مشايخ اجازه مرحوم حاج ملا محمد ابراهيم كلباسى بوده است ، ولى على التحقيق در عقليات ،
شرح
[ 1 ] مرحوم آقا باقر بهبهانى « محمد باقر بن محمد اكمل آقاى مطلق - قدس الله نفسه الزكية - استاد الكل في الكل از اعلام بزرگ تشيع و از اعاظم ناشران افكار اهل بيت عصمت و طهارت و از مشايخ بزرگ علم و فضيلت است ، از آن جناب به وحيد بهبهانى تعبير مىنمايند . در قدس و ورع و مناعت نفس و علو طبع و همت ، كمنظير و در علوم « فقه و اصول و رجال و كلام » داراى فكرى وسيع و نظرى دقيق بوده است ، شاگردان مهمى نظير شيخ جعفر كاشف الغطا و ميرزاى قمى و صاحب رياض و سيد بحر العلوم و حاج ملا مهدى نراقى و آقا ميرزا مهدى شهيد « مشهدى » و غير اينها از اعاظم - قدس الله اسرارهم - را تربيت كرده است : صاحب نخبة المقال راجع به مادهء تاريخ فوت او گفته است :البهبهاني معلّم البشر * مجدّد المذهب في الثاني عشر
أزاح كلَّ شبهة و ريب * فبان للميلاد « كنه الغيب »محل تدريس آن مرحوم كربلاى معلّا بوده و در همان جا فوت نموده است ، نگارنده ، به زيارت قبر آن جناب موفق شده است .
شيخ احمد احسائى اگرچه معروف به زهد است و حاجى سبزوارى در شأن او گفته است كه علم او در مقابل علماى اصفهان نمودى نكرد « 1 » ، ولى در زهد بىنظير بود ، ليكن از نحوهء رفتار او معلوم مىشود كه مرد دنياطلب و مريدباز بوده است و همچنين هواى نفس و توغل در دنيا او را به دنبال رياست برانگيخت . در شهرهاى مختلف مسافرت نمود و آراى عجيب و غريب از خود ظاهر ساخت و حب نفس او را وادار كرد كه بدون تخصص و ديدن
هامش
( 1 ) . ناقل اين كلام از مرحوم سبزوارى - قدس سره - داماد ايشان سيد حسن و حكيم هيدجى صاحب حاشيه بر شرح منظومه است . ر . ك : رسائل حكيم سبزوارى ، مقدمهء چاپ اول ، ص 118 .