اجتناب از تطويل بلاطائل ، متعرض اشكالات او نشديم - اشكالات شيخ احمد را به عنوان قال الشيخ - قدس سره - و قال الشيخ - رحمه اللّه - ، نقل نموده است .
شارح علامه علاوه بر تبحر در فلسفه ، از عرفان و تصوف نيز بىبهره نبوده است و از موارد مختلف شرح ، معلوم مىشود كه بر فلسفهء ملا صدرا و حكمت متعاليه تسلط كامل داشته است و آن قسمتى را كه مربوط به مبناى عرفاست و صدر المتألهين از كلمات محققان از اهل توحيد استفاده نموده است ، كاملا شرح و بسط داده است .
شارح با آن كه كمال تسلط را بر مبانى ملا صدرا داشته و شخصى پخته و استاد ديده بوده است ، چون كتاب كمتر نوشته است ، عبارات شرح او چندان تعريف ندارد . بعضى از موارد ، مندمج و پيچيده است و روان نيست و در بعضى از موارد از اغلاط ادبى خالى نيست ، ولى در برخى از موارد ، عبارات او بليغ و فصيح و رساست . اين خود ، حاكى از آن است كه شارح ، كثير التأليف نبوده است ، بر خلاف مصنف علامه - ملا صدرا - كه داراى قلمى شيوا و روان و مستوفيانه است و به اقرار اهل فن در بين مؤلفين اسلامى از اين جهت هم كمنظير است و بيان او در تحقيق مبانى فلسفى امير البيان است . [ 1 ]
شارح محقق اين كتاب ملا محمد جعفر لنگرودى از اعاظم تلامذهء مرحوم آخوند نورى - قدس سره - بوده است . شرح حال او را در جائى نديدهام و آنچه كه
شرح
[ 1 ] دانشمند معاصر آقاى شيخ محمد رضاى آل مظفر كه از فضلا و نويسندگان نامى اين عصر است و در نجف اشرف سكونت دارد ، در مقدمهء اسفار ، ج 1 ، ص 16 گويد : « بالغ في تصوير آرائه باختلاف العبارات و التكرار ، حسبما أوتي من مقدرة بيانية و حسبما يسعه موضوعه من أدائه بالألفاظ . و هو كاتب موهوب لعلّه لم نعهد له نظيرا في عصره و في غير عصره من أمثاله من الحكماء و إذا كان أستاذه الجليل السيد الداماد يسمّى أمير البيان ، فإنّ تلميذه ناف عليه و كان أكثر منه براعة و تمكّنا من البيان السهل ، و إنّما كان امتياز السيد باستعمال المجاز و الكنايات و الألفاظ المتخيرة و التسجيع و لأجله أعطي هذا اللقب « أمير البيان » و تلميذه في نظري أحقّ به و أولى . »