30 - بى اعتمادى به پروردگار و اطمينان به وسايل
] صفت سى ام ، بى اعتمادى در امور خود به پروردگار و اطمينان و خاطر جمعى به وسايل و وسايط است . و اين صفت خبيثه از جملهى مهلكات عظيمه و منافى با ايمان است ؛ بلكه شعبهاى است از شرك . حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمود : « هر كه طلب عزّت كند به واسطهى بندگان ، خدا او را ذليل مىسازد » . « 1 » و منقول است كه در تورات نوشته است : « ملعون است هر كسى كه اعتماد او به انسانِ مثلِ خود باشد » . « 2 » پس سزاوار مؤمن آن است كه دامن همّت بر ميان زند و نفس خود را از اين صفت خبيثه خلاص سازد و به تحصيل ضدّ آن پردازد . [ توكّل ] و ضدّ آن توكّل است ؛ كه اعتماد كردن بنده است در جميع امور خود به خدا و حواله كردن همهى كارهاى خود به پروردگار و بيزار شدن از هر حول و قوّهى ، جز حول و قوّهى الهى . و حصول اين صفت شريفه موقوف است به اعتقاد جازم به آن كه هر كارى كه رو مىدهد همه از جانب پروردگار است و هيچ كس را جز او قدرت بر هيچ امرى نيست ؛ مگر به واسطهى او . و تمام علم و قدرت بر كفايت امور بندگان از براى او است و عنايت و رحمت و عطوفت به هر فرد از افرادِ بندگان خود دارد پس كسى كه اين اعتقاد را داشته باشد البته دل او اعتماد به خدا دارد و بس ؛ بلكه در امور خود نيز ملتفت به خود نمىباشد . و توكّل تمام نمىشود مگر به قوّت يقين و قوّت