معصوم » ، چه او را مىبينيم كه اشخاصى را به خدمتهايى منصوب مىكرد و سپس بر اثر خطاهايى و رفتارى نادرست كه از ايشان مشاهده مىشد ، به همراه افشاگرى از كار بر كنارشان مىكرد . و اين گونه عملكرد ، با معيارهاى ظاهر ، در مقام عمل ادارى و اجتماعى و دولتى ، چه مناسبتى با « مقام عصمت » دارد ؟ او يك حاكم مسلمان قرآنى بود كه اسلام را مىفهميد و به آن عمل مىكرد ، و از قرآن آگاه بود و به احكام آن تجسّم مىبخشيد ؛ و هيچ مداهنه و سازشكارى و رشوه دادن و رشوه گرفتن ، و حيله گرى يا حيله پذيرى در كارهاى او دخالت نداشت ، و حتى نور چشمان او از عاريه گرفتن يك چيز از « بيت المال » ، آن هم به صورت « عاريهء مضمونه » و براى 2 - 3 روز نيز محروم بودند و توبيخ مىشدند « 1 » ، و امام حسن « ع » و امام حسين « ع » هم اگر - بفرض - كمترين خطايى از آنان سر مىزد ، از كيفرشدن مصون نبودند . « 2 » پس هر حكومتى كه ادّعاى مسلمانى و عمل كردن به احكام « قرآن كريم » دارد ، و همچنين عالمانى و روحانيانى كه به هر گونه و در هر مقام و عنوان در اين گونه حكومتها كار مىكنند ، يا به آنها بستگى و با آنها ارتباط دارند ، و شغل و عنوانى را پذيرفتهاند ، بايد آن گونه ها باشند ، و كارى نكنند كه از تمايلات نفسانى دنيادارانه و دنياخواهانه و كامجويانه سرچشمه گيرد ، و نام شريف و پاك اسلام ، در نتيجهء سستى در عمل به احكام قرآن ، و بدى مديريّت ، يا ضعف تقوى و بصيرت ، يا بدفهمى ، و نااستوارى ( يا تعلَّق خاطر به اموال و املاك شهرى و ويلايى و جز آن ، و كارخانه ها و خانه هاى بزرگ و مجلَّل براى خود و نور چشمان و استفادهء خود يا آنان از موقعيّتها و فرصتها و موافقتها . . . ) لكَّه دار شود .
اينان نبايد امير المؤمنين « ع » و ديگر ارزشها را براى رسيدن به دنيا و اهداف دنيايى خود مايه بگذارند و مصرف كنند ! . . .
افزون بر اين ، على « ع » عمل كردن به اين روش را از كسانى خواستار بود كه از مردم عادى بودند - نه از انبيا « ع » و نه از اوصياء « ع » - و از
هامش
« 1 » . « مناقب » 2 / 108 نيز ( جلد پنجم / 214 ) .
« 2 » . « نهج البلاغه » / 957 ؛ « عبده » 3 / 74 .