حادث گردد و به بعضى ديگر نفوس مستنسخه تعلّق گيرد ، و اين مستلزم ترجيح بلا مرجّح است . و اگر براى بعضى نفوس حادث نشود بايد كه بدن مستعدّ نفس مدّتى بىنفس بماند . و عدم مطابقهء ابدان فاسده با ابدان كائنه ظاهر است ، زيرا كه بسيار [ 490 ] مىشود كه در يك روز اين قدر مورچه موجود گردد كه در سنين كثيره آن قدر انسان نمىميرد ، چه جاى صاحبان حرص ، و گاهى فاسدات از كائنات زيادتر مىباشند چنان كه در وباء عامّ و طوفان .
و از اين جواب دادهاند : كه زيادتى كائنات بر فاسدات در صورتى لازم مىآيد كه بايد تولّد هر نمله در روزى باشد كه حريصى كه در آن روز بميرد . و اين لازم نيست ، زيرا كه مىتواند كه به انتقال حريصى باشد كه در سالهاى سابق مرده باشد ، و اين نفس در ابدان كثيره تردّد نموده باشد ، و امروز به بدن نمله تعلّق گيرد ، زيرا كه نفس حريص در ميتهء اولى به بدن نمله تعلّق نمىگيرد ، بلكه بعد از موتات كثيره به بدن نمله مىرسد ، به جهت آنكه هر كه در او هيئت رديّهاى هست بعد از مفارقت از بدن اوّل تعلّق مىگيرد به بدن اعظم حيوانى كه مناسب آن هيئت است . پس به ترتيب از اكبر به اوسط و از اوسط به اصغر نزول مىكند تا آنكه آن هيئت رديّه از او زايل گردد . بعد از آن تعلّق مىگيرد به بدن اعظم حيوانى كه مناسب هيأت رديّه باشد كه در قوّه تالى هيئت اوّل باشد . و همچنين بتدريج نزول مىكند و به هيئت ديگر منتقل مىگردد تا آنكه آن هيئت رديّه بالمرّه از او رفع شود . و در آن وقت از عالم كون و فساد مفارقت مىنمايد ، و به اوّل منازل جنان متعلّق مىگردد ، زيرا كه علايق بدنيّهء ظلمانيّه و هيئات رديّهء جسمانيّه از او زايل شده است . و ايضا مسلّم نيست كه عدد فاسدات از انسان بيشتر از كائنات تواند بود .
و آنچه گفتهاند : كه گاهى وباى عام و يا طوفان حادث مىگردد ، و در آن وقت عدد فاسدات زيادتر خواهد بود .
جوابش : آن است كه چنان امرى معلوم الوقوع نيست ، و وقوع وباى عام براى جميع حيوانات در جميع نواحى ارض غير متيقّن است . و همچنين كلام در طوفان ، زيرا كه مىتواند شد كه كائن از حيوانات بحريّه در طوفان اكثر از فاسد [ 491 ] از ناس باشد .
و در ابطال مذهب طايفهء سوم كه تناسخ را به صعود دانستهاند ، گفتهاند كه اگر نفس حيوان صامت مجرّد نباشد محال است كه از بدنى ديگر منتقل گردد به جهت آنكه جوهر
مرآت الاكوان ( تحرير شرح هدايه ملا صدرا شيرازى ) ( فارسى ) — صفحة 540
مساهمون: احمد بن محمد حسينى اردكانى
ص٥٤٠