باب دوم [ در ذكر ملوك ]
در ذكر ملوك فرس كه پيش از عهد خاتم النبين صلّى اللّه عليه و آله تا آخر خلافت أمير المؤمنين عليه السّلام بودند مشتمل بر چهار فصل :
فصل اول [ در ذكر احوال پيشداديان ]
در ذكر احوال پيشداديان و عدد آنها با ضحاك و افراسياب ده تن بودند و مدت ملك ايشان دو هزار و ششصد و هشت سال بود ، و بقولى ديگر دو هزار و پانصد و شصت و هشت سال .
اول ايشان كيومرث و مدت پادشاهى او چهل سال بود و بروايتى سى سال و مغان گويند آدم او بود و او را كلشاه خوانند جهت آنكه حق تعالى او را از كل آفريد و بر كل پادشاه گردانيد ، و معنى كيومرث زنده گويا است ، و بعضى گويند كيومرث قنيان بن انوش است ، و بعضى أز مورخان برآنند كه او برادر شيث است و غزالى در كتاب نصيحت الملوك همين را اختيار كرده ، و قومى ديگر گفتند :
اوحام بن يافث است ، و بعضى گويند كيومرث و زنش را همچو گياه از زمين برويانيد تا اهرمن را قهر كنند .
فى الجمله باتفاق مورخان و أهل أديان اول كسى كه رسم پادشاهى و آيين جهاندارى بجهان آورد او بود ، و او دو شهر بنياد نهاد ، يكى اصطخر در فارس و بيشتر اوقات آنجا مقام ساختى ، و دوم شهر دماوند و گاه گاه آنجا بودى ، و در تاريخ طبرى چنان است كه بلخ را نيز او ساخته است و مدت عمر او هزار بود .
دويم ايشان هوشنج و او نبيره كيومرث بود أما بنا بر آن كه آثار شهريارى و امارت جهاندارى ازو مشاهده ميكرد او را وليعهد خود گردانيد ، پادشاهى بس با خرد و دانش و عدل و داد بود ، و كتابى در حكمت علمى ساخت كه آن را جاويدان خرد گويند ، و شطرى از آن حسن بن سهل كه وزير مأمون بود يافته