نگاهى به سراسر فصل
« قرآن كريم » در اين امر صراحت دارد كه خداى حكيم عادل زمين را براى همهء آفريدگان خود آفريد ، و آن را قرارگاه آدمى و مهد و فرش او قرار داد ، پس به همگان تعلَّق دارد . خداوند مىفرمايد : « * ( وَلَكُمْ فِي الأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ ) * ( 1 ) زمين قرارگاه شماست » . كتاب آسمانى در خطابهاى خود ، همه جا با ضمير مخاطب « كم شما » كه همگان را شامل مىشود ( جعل لكم ، استعمركم ، متاعا لكم . . . ) سخن مىگويد ؛ و وارث علم قرآن و مفسّر آن مىفرمايد : « زمين را وقف بندگان خود كرد » ، نه « برخى از بندگان خود » .
و همهء اين تعاليم جهت بخش - آشكارا - دليل بر آن است كه اين پديده هاى طبيعى براى همهء مردم آفريده و وضع شده است نه براى بعضى از ايشان . و اصل در « معيشت ، مايهء زندگى » و « رزق ، روزى » و « متاع ، كالا » ، آن است كه براى همگان باشد نه اينكه تنها به گروهى اختصاص پيدا كند ، چه اگر از تعلَّق داشتن به همگان خارج شود ، ديگر - چنان كه آشكار است - نمىتواند با اين عناوين عمومى خوانده شود ؛ و ما در فصل آينده به اين مطلب اشاره خواهيم كرد .
شيخ طبرسى ، در تفسير كلمهء « كفات » از آيهء « سورهء مرسلات » يعنى « * ( أَ لَمْ نَجْعَلِ الأَرْضَ كِفاتاً ) * ؟ » مىگويد : « يعنى همهء بندگان را در بر مىگيرد ، زندگان را به اينكه بر پشت خود در خانه ها و جاهاشان نگاه دارد . . . و مردگان را در گورها . . . » « 1 » و آيا مىتواند اينها همه بدين معنا باشد كه زمين ملك خاص گروهى از ثروتمندان شود و ديگران وجبى از آن را در اختيار نداشته باشند ، تا در آن ساكن شوند يا به كار كشاورزى و كارهاى ديگر بپردازند ؟
و آيا اين مطلب مىتواند درست باشد كه زمين با اين خصوصيّات الهى ، عنوان وسيله اى در دست گروهى از طاغوتان اقتصادى پيدا كند
هامش
« 1 » . « مجمع البيان » 10 / 417 .