را آلتى است كه بدان آلت آن « 1 » عمل تقديم توان كرد « 2 » ، چنانكه ديده « 3 » آلت ديدن است « 4 » و دست آلت قبض است كه صرف عنان و تقلب سنان از آن حاصل آيد « 5 » همچنين آلت ملك عزم است « 6 » و ثبات و دوام بر آن « 7 » و هركه را عزيمت مردان « 8 » نباشد ازو پادشاهى نيايد زيرا كه عمل بىآلت نتوان كرد . پس گفت كه « 9 » ترا به « 10 » هيچ عزم « 11 » مردانه « 12 » نمىبينم كه چندين بار خواستى كه از گل خوردن بازايستى « 13 » و باز بر آن « 14 » رجوع كرد و ثبات از تو « 15 » درين باب مشاهده نيفتاد « 16 » .
بيت « 17 »
گل همه مردم است و مردم گل * نكند كس بدين حديث انكار « 18 »
اگر از مردمى است بهره ترا * مردمى كن مباش مردم خوار
اين سخن در دل « 19 » هارون الرشيد اثر كرد و بعد از آن « 20 » هرگز « 21 » گل نخورد و در هر كارى كه « 22 » عزم كرد هرگز « 23 » از آن بر « 24 » نيفتاد لاجرم چون آسمان بر زمين قادر گشت و امر و نهى او برتر و خشك نفاذ يافت .
حكايت ( 2 ) [ سرگذشت قفال امام مفسرين كه در بزرگى علم آموخت . ]
آوردهاند كه امام مفسرين « 25 » قفّال كه يگانهء جهان و استاد « 26 » عصر بود و در علم آهنگرى و خردهكارى بىنظير « 27 » ، گويند كه از « 28 »
هامش
( 1 ) متن و مپ 2 - آن
( 2 ) مج : نمود
( 3 ) متن و مپ 2 - ديده
( 4 ) مج : كه بدان مبصرات توان ديد
( 5 ) متن و مپ 2 - و دست آلت قبض . . . آيد
( 6 ) متن و مپ 2 : كه بدان عزم مردان
( 7 ) متن و مپ 2 + است
( 8 ) مج - مردان
( 9 ) مج - كه
( 10 ) مج - به
( 11 ) مج : از آن
( 12 ) مج - مردانه
( 13 ) مج : بازآيى
( 14 ) مج - بر آن
( 15 ) متن و مپ 2 - ثبات از تو
( 16 ) مپ 2 : افتاد
( 17 ) مج : نظم
( 18 ) مج : افكار
( 19 ) مج - دل
( 20 ) مج - بعد از آن
( 21 ) مج + باز
( 22 ) مج + بعد ازين
( 23 ) مپ 2 - هرگز ، متن و مپ 2 + او را
( 24 ) متن و مپ 2 : بد
( 25 ) متن : تفسير ، مپ 2 : مفسر
( 26 ) متن و مج + اهل
( 27 ) متن و مپ 2 - و در علم آهنگرى و خردهكارى بىنظير ، متن + كه
( 28 ) متن + آهن و