مزدا را پيش از زردشت به كار بست . نخستين كار بزرگ او ويرانى بتخانهء بددينان بود . در اوستا از تعلّق يافتن فرّ به كىخسرو سخن رفته ، كه اين حال عينا در شاهنامه نيز مشهود است ، چنانكه زور و نيرو و دوستكامى و زيبايى و شكوه و جلال و پيروزيى كه به يارى فرّ نصيب كىخسرو شده بود ، همه را به حيرت مىافكند . . . از مجموعهء روايات برمىآيد كه او بر خلاف بسيارى از پادشاهان بدنام و دژخوى ، نهتنها پادشاه كامل كه انسان كامل نيز هست .
او چون جمشيد داراى جام جهاننماست . . . ( فرهنگ اساطيرى ، محمّد جعفر ياحقّى ، صص 356 - 357 ) نيز در بهمننامهء ايران شاه از كىخسرو با صفاتى چون پاكدين ، پاكراى ، پاكزاد و شاه با آفرين ياد شده است . ر . ك : ابيات 791 ، 5347 ، 7165 ، 7392 و 7639 . ( بهمننامهء ايرانشاه بن ابى الخير ، ويراستهء رحيم عفيفى ) نيز ر . ك : رسالهء الواح عمادى . ( مجموعهء مصنّفات شيخ اشراق ، ج 4 ، ص 92 )
( 80 ) ص 57 ، س 5 - مشورت ادراك و هشيارى دهد . . . : از مثنوى مولانا است ( دفتر اول / بيت 1043 )
( 81 ) ص 58 ، س 17 - همّت چندين نفس . . . : از مخزن الاسرار نظامى است ( ص 90 ) با عنوان : « در رعايت از رعيّت » ، به مطلع :
« اى سپر افگنده ز مردانگى * غول تو بيغولهء بيگانگى »
( 82 ) ص 59 ، س 16 - چونكه در عهد . . . : از مثنوى مولانا است . ( دفتر پنجم / ابيات 1181 و 1182 )
( 83 ) ص 62 ، س 4 - در حريم عشق . . . : از حافظ است در غزلى به مطلع :
« دوش با من گفت پنهان كاردانى تيزهوش * وز شما پنهان نشايد كرد راز مى فروش »
( 84 ) ص 62 ، س 18 - دور است سر آب . . . : از حافظ است در غزلى به مطلع :
اى شاهد قدسى كه كشد بند نقابت * وى مرغ بهشتى كه دهد دانه و آبت
( 85 ) ص 63 ، س 16 - گر نبودى گوشهاى . . . : از مثنوى مولانا است . ( دفتر ششم / ابيات 1659 و 1660 )
( 86 ) ص 65 ، س 13 - النّاس على دين ملوكهم : كه به صورت على دين مليكهم نيز روايت شده است و مؤلّف اللؤلؤ المرصوع ( ص 95 ) آن را از موضوعات مىشمارد . ( احاديث و قصص مثنوى ، ص 118 )
( 87 ) ص 66 ، س 2 - چو حاكم به فرمان . . . : اين بيت نيز از مواردى است كه مؤلّف كلمهاى را متناسب با موضوع و مقصود خويش تغيير داده ، به جاى « حاكم » ، « سلطان » را آورده است . ( بوستان ، ص 41 )
( 88 ) ص 67 ، س 1 - العلماء ورثة الانبياء : العلماء ورثة الانبياء تحبّهم اهل السّماء و تستغفر لهم الحيتان فى البحر اذا ماتوا الى يوم القيامه . ( جامع الصّغير ، ج 2 ، ص 191 ) نيز ر . ك : تعليقات اسرار التّوحيد ، ج 1 ، ص 151 .