اعتدالى كامل بود و مادّهء آن را صفائى و رّقتى و نضجى تمام يافته ، بعد از استحالتى خاصّ كه كيفيّت آن در علم بشرى نگنجد بران بگذرد جوهر زر از آن حادث شود .
و اگر نضجى تمام يافته باشد و استحالتى خاصّ پذيرفته جوهر خارصينى ازان حاصل آيد .
و اگر بر جوهر مذكور دخانى غالب آيد اگر نضجى بيابد چون استحالتى خاصّ پذيرد چنانك در جوهر زر گفته شد جوهر نقره از آن متولّد شود .
و اگر آن نضج غير كامل باشد و استحالتى خاصّ پذيرد جوهر قلعى حاصل شود .
و اگر نضج نيافته بود و استحالتى خاصّ پذيرد از آن جوهر نحاس متولّد شود .
و اگر بخارى غالب باشد و نضجى يا كدورتى پذيرفته چون استحالتى يابد از آن جوهر آهن حاصل آيد .
و اگر كمالى نيافته باشد چون استحالتى خاصّ [ پذيرد ] از آن جوهر اسرب حادث شود .
و همچنانك اشرف جواهر ياقوت سرخ است اشرف فلزّات زرست ، و ابتدا به اشرف اولى بود . پس ابتدا به اوصاف و عوارض و لوازم و آنچ لواحق او باشد كرده شود ، بعون اللّه و حسن توفيقه .
عرايس الجواهر ونفايس الأطايب ( فارسى ) — صفحة 213
مساهمون: ايرج افشار
ص٢١٣